24 Tetori - dita  e OKB-se 

BEQIR SINA, New York

Organizata e Kombeve te Bashkuara, nje organizem i krijuar pas Luftes se Dyte Boterore, u krijua me synim bashkepunimin midis shteteve, zhvillimin ekonomik dhe ruajtjen e paqes ne bote, shenon sot me 24 tetor 2009, 64 vjetorin e krijimit te saj. Kjo organizate, ne te cilen Shqiperia u pranua me 1955, u themelua zyrtarisht ne 24 Tetor 1945, kur Karta u ratifikua nga Franca, Bashkimi Sovjetik, Mbreteria e Bashkuar, SHBA-ja, si dhe nje numer vendesh te tjera nenshkruese.

  

KOMBET E BASHKURA - NYC: (BOTA SOT) : Historia e Kombeve te Bashkuara si nje Organizate Nderkombetare e ka origjinen e vet ne Luften e Dyte Boterore. Qe atehere qellimet dhe aktivitetet e saj per t'a zgjeruar dhe per ta bere ate nje "trup" nderkombetare, nisi ne fillim te shekullit te 21-te. Emri "Kombet e Bashkuara", sjelle nga Shtetet e Bashkuara Presidenti Franklin D. Roosevelt, ishte perdorur me pare ne "Deklaraten e Kombeve te Bashkuara", nga 1 janari 1942, gjate Luftes se Dyte Boterore, kur perfaqesuesit e 26 vendeve premtuan qeverite e tyre per te vazhduar luften kunder se bashku kunder Fuqive te Boshtit.


Emertimi

Presidenti i 32 te, i SHBA, Franklin Delano Roosevelt per here te pare sugjeroi se duke perdorur emrin e Organizates se Kombeve te Bashkuara, ishte ne pershtatje me ate per t'iu referuar kohes se luftes. Roosevelti duke u sugjeruar edhe ne Winston Churchill, keshilluan per perdorim kete emer duke permendur perdorimin e Bajronit tek shprehja "Kombet e Bashkuara" ne Childe Harold's Pilgrimage, i cili iu referua te aleateve ne betejen e Waterloo ne 1815. Franklin D. Roosevelt, pra esht ai qe e pagezoi kete organizat ne dite lindjen e saj duke i vene emrin e miratuar per perdorimin e pare zyrtar  me 1 janar 1942 me Deklaraten e nxjerr nga Kombet e Bashkuara per njohjen e saj me kete emer. Gjate fazave te mevonshme te Luftes se Dyte Boterore, megjithse aleatet kan perdorur termin "Kombet e Bashkuara" per te referuar ne aleancen e tyre, emri saj gjithesei mbeti te thirret Organizata e Kombeve te Bashkuara OKB-ja.

  Eliminatoreve

Ideja per te ardhmen e Kombeve te Bashkuara si nje organizate nderkombetare u shfaq ne deklaratat e nenshkruar ne konferenca te kohes se luftes, kur marreveshja e Aleateve ne Moske dhe ne Teheran ne vitin 1943, çdo dokument e neshkroi me inicialet UN - KB.

Nga gushti deri ne tetor 1944, perfaqesuesit e Frances, Republika e Kines, Mbreteria e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik u takuan per here te pare per te perpunuar planet e Kombeve te Bashkuara, ne Konferencen e Oaks  Dumbarton  ne Washington, DC. Ky takim dhe me vone bisedimet e prodhuar nga propozimet e e tyre, jane pershkruar si qellimet e Organizates se Kombeve te Bashkuara, per anetaresimin e tyre dhe te organeve, te saj si dhe marreveshjeve per te ruajtur paqen dhe sigurine nderkombetare dhe bashkepunimin nderkombetar ekonomik dhe social. Per kete arsye iu la edhe nje afat edhe Qeverive dhe qytetareve private ne mbare boten, qe te kishin kohe te diskutohet dhe debatohet per rreth ketyre propozimeve te 1944, nga perfaqesuesit e Frances, Republika e Kines, Mbreteria e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik.

Ne Konferencen Jaltes u ra dakord se anetaresimi do te jete e hapur per vendet qe ishin bashkuar me Aleatet deri ne 1 mars 1945. Brazil, Siria dhe nje numer te vendeve te tjera te kualifikuar per anetaresim nga deklarata e luftes se Dyte Boteroe, si Gjermania apo ne Japonia, ne tre muajt e pare te vitit 1945 - ne disa raste ne menyre retroaktive do te pranoheshin si anetare te Kombeve te Bashkuara.

Themelimi

Me 25 prill, 1945, u mbajte dhe Konferenca e Pare e Kombeve te Bashkuara mbi siglen Organizate Nderkombetare, e cila i filloi punimet e saj ne San Francisko te Kalifornise. Sekretari i Pergjithshem i pare i saj u zgjodhe Trygve Lie, mirepo Sir Gladwyn Jebb ishte i pare  Sekretari i Pergjithshem i cili drejtoje Kombet e Bashkuara vetem per nje vite 1945-1946, pa ndonje mandat te percaktuar . Pra, perkohesishte..

Perveç perfaqesuesve te Qeverive anetare, deri atehere, edhe nje numer i organizatave jo-qeveritare, duke perfshire Rotari International Club dhe Lions Clubs International, paten marre ftesa per te ndihmuar ne hartimin e nje karte e cila me pase nga 50 vende te perfaqesuara ne konferencen e San Franciskos, u nenshkrua me vulen e njohur si Karta e Kombeve te Bashkuara, pikerishte dy muaj me vone se u shpall themelimi me 26 qershor.

Polonia, e cila nuk ka pasur perfaqesim ne kete konference, por qe kishte nje vend te rezervuar mes nenshkruesve fillestare, ka shtuar emrin e saj me vone, duke e çuar numerin e pergjithshem te "nenshkruesve" fillestare ne 51. OKB-se u krijua me 24 tetor, 1945, pas ratifikimit te Kartes nga pese anetaret e perhershem te Keshillit te Sigurimit "Republika e Kines, Franca, Bashkimi Sovjetik, Mbreteria e Bashkuar, dhe Shtetet e Bashkuara" dhe nga nje shumice anetaresh prej 46 nenshkruesve te tjere.

Organizata e Kombeve te Bashkuara, nje organizem i krijuar pas Luftes se Dyte Boterore, u krijua me synim bashkepunimin midis shteteve, zhvillimin ekonomik dhe ruajtjen e paqes ne bote, shenon sot me 24 tetor 2009, 64 vjetorin e krijimit te saj. Kjo organizate, ne te cilen Shqiperia u pranua me 1955, u themelua zyrtarisht ne 24 Tetor 1945, kur Karta u ratifikua nga Franca, Bashkimi Sovjetik, Mbreteria e Bashkuar, SHBA-ja, si dhe nje numer vendesh te tjera nenshkruese.

Lidhjes se Kombeve vete shperndahet zyrtarisht me 18 prill 1946 dhe transferohet misionit te saj ne Kombet e Bashkuara.

  Aktivitetet

Kombet e Bashkuara kane arritur ngritje te konsiderueshme ne fushen sociale, inkurajimin e te drejtave te njeriut, zhvillimin ekonomik, shkolonizim, shendetin dhe arsimin, per refugjatet dhe te tregtise nderkombetare.

Themeluesit e OKB-se kishin shpresa te larta se ai do te vepronte per te parandaluar konfliktet ndermjet kombeve dhe te lufterave qe ndodhen ne te ardhmen por kjo ka qene e pamundur. Keto natyrisht qe nuk shpresonin edhe kur u themeluan Kombet e Bashkuara, pasi ata kane qene te bindur se plotesisht te nadlosh nje lufte kurre nuk mund te ndodhe.

Rreth viteve 1947 deri 1991 ndarjen e botes ne kampe armiqesore gjate Luftes se Ftohte beri qe te arrihen nje sere marreveshjesh mbi çeshtje jashtezakonisht te veshtira per forcat  paqeruajtese te Kombeve te Bashkuara. Pas perfundimit te Luftes se Ftohte, pati thirrje te perseritura nga vende te ndryshme per te bere OKB-ne, nje agjenci per arritjen e paqes ne bote dhe bashkepunimin, ne dhjetra konflikte ushtarak aktive  ne te gjithe globin. Shperberja Bashkimit Sovjetik, thuhet se e ka lene superfuqine e vetme ne bote, Shtetet e Bashkuara te Amerikes, ne nje pozite te veçante te dominimit globale, duke krijuar nje shumellojshmeri problemesh te reja per te OKB-ne mes Shtetetve te Bashkuara dhe Kombeve te Bashkuara.

Vendimet

Ne 1899, Konferenca Nderkombetare e Paqes u mbajt ne Hage per te perpunuar instrumentet per zgjidhjen e krizave ne menyre paqesore, parandalimin e luftrave dhe kodifikimit rregullat e luftes. Ai miratoi Konventen per Zgjidhjen e Mosmarreveshjeve Paqesor nderkombetare dhe themeluar Gjykata Perhershem te Arbitrazhit, i cili filloi punen ne vitin 1902.


Ne dhjetor te vitit 1945, Senati i SHBA dhe Dhomen e Perfaqesuesve, me vota unanime, kerkoi qe  OKB-ja te beje seline e saj ne Shtetet e Bashkuara. OKB-ja ka pranuar kete sugjerim dhe, pas marrjes ne konsiderate edhe te vendit se ku do te ngihej ndertesa. Punimet nisen  per ndertimin e selise se Kombeve te Bashkuara ne New York City ne vitin 1949 dhe 1950 prane lumit East River ne nje toke e blere me nje donacion prej 8.5 milione dollare nga multi miliarderi amerikan John D. Rockefeller Jr. Pas perfundimit te ndertimeve te selise se OKB-se, zyrtarisht dyert e saj u hapen me 9 janar, 1951.

Sipas nje marreveshje te veçante me Shtetet e Bashkuara, OKB-se gezon disa privilegje dhe imunitete diplomatike, por ne pergjithesi ligjet e New York City, New York, dhe Shtetet e Bashkuara nuk mund  te aplikohen te gjitha njesoj si ne te gjithe territorin e SHBA.

Ndersa selia kryesore  OKB-se  mbettn ne New York City, disa nga agjencite kryesore te saj kan baze e vete ne Gjeneve, Hage, Vjene, Nairobi dhe gjetke.

  Struktura 

Perberja e bazes kushtetuese te Kombeve te Bashkuara ka ndryshuar pak e nga pak sipas rrethanve kushtetuese ne bote. Anetaresimi ne rritje edhe pse ka shume ligje te ndryshuara dhe te vena ne funksionimin e disa elementeve, thellbin e tyre nuk e kane ndryshuar. OKB-ne si teresi ka gjeneruar nje shumellojshmeri te pasur te organizatave jo-qeveritare dhe organe te veçante gjate viteve: disa me nje fokus rajonal, disa te veçanta te misioneve paqeruajtese te ndryshme, dhe te tjere te fushes globale dhe te nje rendesie te veçante. Organe te tjera (te tilla si Organizata Nderkombetare e Punes) ishte formuar para se te themelohej vete Organizata e Kombeve te Bashkuara.

Shtetet e pare themeluar organizata nderkombetare per te bashkepunuar ne çeshtje te veçanta. Bashkimi Nderkombetar i Telekomunikacionit eshte themeluar ne 1865 si Bashkimi Nderkombetar Telegraph, dhe Postar Bashkimi eshte themeluar ne vitin 1874. Te dyja jane tani agjencite e specializuara te Kombeve te Bashkuara.

Organi me i larte Keshilli i Sigurimit

Organi kryesor i OKB-se eshte Asambleja e Pergjithshme, e cila perbehet nga perfaqesuesit e te gjitha shteteve anetare, ku secili prej tyre ka te drejten e nje vote. Vendimet mbi çeshtjet e rendesishme, siç jane ato te paqes dhe te sigurise, pranimi i anetareve te rinj dhe çeshtjet e buxhetit, kerkojne voten e dy te tretave. Vendimet mbi çeshtje te tjera arrihen me nje shumice te thjeshte.

Puna gjate nje viti e Kombeve te Bashkuara ka te beje kryesisht me vendimet e Asamblese se Pergjithshme, te cilat shprehin deshiren e shumices se anetareve, te shprehura keto ne rezolutat e adoptuara nga Asambleja. Kjo kryhet nga komitetet dhe organet e tjera te themeluara nga Asambleja per te studiuar dhe raportuar mbi çeshtje specifike, si çarmatimi, ruajtja e paqes, çkolonizimi dhe te drejtat e njeriut; ne Konferencat Nderkombetare te organizuara nga Asambleja; dhe nga Sekretariati i Kombeve te Bashkuara, nga Sekretari i Pergjithshem dhe stafi i tij i nepunesve civile nderkombetar.