Home
Reading
Searching
Subscribe
Sponsors
Statistics
Posting
Contact
Spam
Lists
Links
About
Hosting
Filtering
Features Download
Marketing
Archives
FAQ
Blog
 
Gmane
From: hamdi nuhiju <hamdinuhiju <at> yahoo.com>
Subject: E DREJTA E SHERIATIT DHE E DREJTA KANONIKE
Newsgroups: gmane.politics.region.albania.shqiperia
Date: Wednesday 19th September 2007 20:50:05 UTC (over 9 years ago)
PUNIM SEMINARIK
   
   
   
  LëNDA :   e DREJTA KRAHASUESE   iv
   
   
  TEMA :     E DREJTA E SHERIATIT DHE
                    E DREJTA KANONIKE
   
   
   
  Studenti :                                                               
           Mentori :
  Blerim Sejdiu                                                            
M-r  Ardit Memeti
  ID: 107174                                                               
  Ass.  Sami Memeti
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
                                                 Maj, 2007
                                                           ISLAMI
  Kuptimi leksikor dhe terminologjik i fjalës “islam” 
  Kuptimi leksikor i fjalës ‘islam' është bindje, nënshtrim, dorëzim,
paqe etj. Kurse kuptimi terminologjik i saj është nënshtrim dhe bindje
ndaj All-llahut, pranim me tërë qenien i gjërave të kumtuara nga
profeti Muhammed duke e shfaqur këtë praktikisht në jetë. 
  ‘Islam', është emri i fesë së kumtuar nga profeti Muhammed a.s..
Këtë emër, kjo fe e ka marrë nga libri i saj i shenjtë, Kur'ani.
Anëtari i fesë islame[1] quhet në arabisht ‘muslim', një fjalë kjo e
prejardhur nga fjala islam. Edhe në shqip, feja quhet ‘islam', kurse
anëtari i saj, ‘musliman'. [2]
  Veçoritë dhe dallimet themelore të islamit 
  Islami është një fe e plotësuar me anë të profetësisë së
Muhamedit dhe që ka marrë formë përfundimtare. Me anë të detyrës
profetike të Muhamedit, kjo fe u pastrua nga interpretimet e gabuara që
iu bënë dhe praktikat e shtrembra që iu mbivunë gjatë historisë dhe u
suall në një formë të përshtatshme ndaj natyrës njerëzore dhe të
pëlqyeshme nga All-llahu , Krijuesi i gjithësisë. 
  Veçoritë themelore të islamit, të përcaktuara në Kur'an, mund t'i
radhisim si më poshtë vijon: 
    
   Në islam nuk ka klerikalizëm. Islami nuk e njeh klasën e klerikëve
që e bëjnë fenë monopolin e tyre dhe sundojnë mbi njerëzit.   
   Në islam nuk ka dogma misterioze që nuk kuptohen me anë të mendjes
dhe arsyes. Në islam vepron parimi në fillim mëso, pastaj beso.   
   Feja islame i trajton njerëzit në lindje, të lirë e të pafajshëm.
Askush nuk mban përgjegjësi për mëkatin e tjetrit. Mëkatet (gjynahet)
dhe mirësitë (sevapet) janë produkte të akteve të kryera me vullnet
të lirë nga njerëzit me zhvillim mendor normal duke filluar nga mosha e
pubertetit.   
   Në islam, askush, përfshi edhe profetët, nuk bart cilësi hyjnore të
mbinatyrshme. Për rrjedhojë, sipas islamit, asnjë qënie njerëzore nuk
mund të jetë e përsosur në mënyrë absolute.   
   Në islam ka një Zot të vetëm dhe të pashoq. Zoti nuk ka lindur
ndokënd dhe as nuk është i lindur nga dikush. “Ai(All-llahu), i cili
për ju e bëri tokën shtrat (vendbanim) e qiellin kulm, e prej qiellit ju
lëshojë shi me të cilin ju siguroi lloje të frutave si ushqim për ju,
pra mos i përshkruani All-llahut shokë, duke qenë se ju e dini (që Ai
nuk ka shokë)”. (S2-A22); disa ajete të ngjajshme “Është e vërtetë
se All-llahu nuk falë (mëkatin) t’i bëhet Atij shok, pos këtij
(mëkati), të tjerat i falë atij që dëshiron. Ai që i përshkruan shok
All-lllahut, ai ka humbur dhe bërë një largim të madh (prej të
vërtetës).” (Nisa: 116).   
   Islami i vërteton profetët e feve të tjera dhe e pranon ekzistencën
e librave të shenjtë. Islami duke mos bërë dallim mes profetëve,
pranon si të dërguarin e fundit për njerëzimin, profetin Muhamed.   
   Islami nuk e pranon ndërmjetësimin mes njeriut dhe Zotit. Çdo njeri
mund të komunikojë me Zotin drejtpërsëdrejti. Kështu, shpëtimi nuk ka
nevojë për ndërmjetës. Me besimin e drejtë dhe aktet e mira, njeriu
fiton pëlqimin e Allahut, Zotit të tij dhe shpëton.   
   Në islam, pendimi dhe falja (amnistia) janë çështje mes njeriut dhe
Zotit. Njeriu që kërkon të pendohet, mund të pendohet në vetvete me
anë të lutjeve dhe adhurimeve individuale, pra, me anë të komunikimit
të drejtpërdrejtë me Zotin, me anë të vetëdijës dhe ndërgjegjës
së vet pa pasur nevojë t'i drejtohet ndonjë institucioni apo personi.
Kështu, në islam nuk ka rrëfim dhe indulgjencë.   
   Islami është kundër çdo lloj idhujtarie dhe politeizmi. Islami nuk
lejon adhurimin e figurave ose statujave të personave apo qënieve të
tjera, nuk lejon praninë e tyre në vendet ku kryhen adhurime fetare.
“Thuaj: Ai, All-llahu është Një! All-llahu është Ai që çdo krijesë
i drejtohet (i mbështetet) për çdo nevojë. As s’ka lindur kë, as nuk
është i lindur. Dhe Atij askush nuk i është i barabartë.” (sure
Ihlas).
   
  "Shtyllat" mbi të cilat ngritet Islami
   
  Deklarata Islame / Shehadeti: "Esh-hedu en la ilahe il-lallah, ve
esh-hedu enne Muhammeden abduhu ve resuluhu " 
  "Nuk ka Zot tjetër përveç All-llahut dhe se Muhammedi është rob dhe
i dërguari i Tij", e cila duhet të shprehet me gojë nga një person, por
edhe të besohet me zemër.
  Shtylla e dytë është Namazi[3], falja e pesë kohëve të namazit në
ditë. 
  Agjërimi në Islam në muajin e Ramazanit. 
  Zekati, që është "detyrim" nga pasuria, të cilin e japin vetëm ata
që kane një shumë të konsiderueshme të të ardhurave. Zekati jepet
njëherë në vit, në një sasi prej një të dyzetën, ose 2,5 % të
pasurisë. 
  Kryerja e Haxhxhi, për ata që janë të shëndetshëm dhe që u
mjaftojnë shpenzimet e udhëtimit deri në Kabe dhe për kthim në atdheun
e tyre. Këta persona Haxhxhin e kanë detyrë të domosdoshme, kur
shpenzimet e Haxhxhit nuk cenojne buxhetin e familjes. 
   
   
  Shkollat Juridike Islame (Medh-hebet)[4]
  Paraqitjet e ndryshme të njohura ndër ne si medh-hebe, tarikate,
sekte… kërkojnë dhe meritojnë – për aktualitetin tonë – t’u
kushtohet më tepër kujdes me qëllim që t’i dilet në ndihmë opinionit
islam të mos bien ndesh me burimet themelore, dhe me pastaj ndokush të
paraqitet me ide për “ themelim të ndonjë feje të re” duke u
mbështetur në ndonjërën prej shkollave ( medh-hebeve ose tarikateve),
siç ndodhi në Shqipëri në vitin 1994 ku shkolla Bektashije u shpall fe
e katërt në Shqipëri, kurse institucionet islame në Kosovë dhe në
Maqedoni e Mal të Zi heshtën.
  Në botën islame në përgjithësi janë të njohura katër shkolla
juridike islame – katër medh-hebe
  Medh-hebi Hanefi – u themelua në Irak nga Imami Azam ebu Hanifi[5].
Shkolla ligjore e Kufas(Irak) quhet shkolla Hanefi[6].  Kjo ka qenë
shkolla më e rëndësishme dhe më e përhapur në botën islame.
Zyrtarisht ka qenë e pranuar në territorin e Perandorisë Osmane, në
Indi dhe në Azinë Qendrore. Shkolla hanifite karakterizohet me faktin se
e pranon evolucionin e të drejtës, se me rastin e interpretimit nuk
kufizohet vetëm në kupëtimin gramatikor, por në brendinë e dispozitave
juridike dhe në fund, zbrazëtirat juridike i plotëson me ndihmën e
analogjisë, të krijimit sipas rezonimit të lirë (er-rej) dhe të së
drejtës zakonore. Rezonimin e lire e kufizon me një procedure të
posaçme të zgjidhjes – prioritetit. Kjo është shkolla më liberale dhe
disa nga njohësit e mirë të islamit për të thonë se “
 është arritja më e lartë që islami ka mundur ta realizojë”. Më së
shumti e përhapur në Lindjen e Afërme e të Mesme dhe në Luginën
Indus, etj[7].
  Medh-hebi Shafi – u themelua nga Imam Shaffi. (Imani Muhamed ubnu Idris
esh-Shaffi u lind në Gazë në vitin 676 dhe i përkiste fisit kurejsh).
Sipas kësaj shkolle e drejta i nënshtrohet evolucionit, ndërsa
zbrazëtitë juridike mund të plotësohen në bazë të analogjisë, e jo
edhe në bazxë të rezonimit të lire dhe të normave zakonore. Më së
shumti e përhapur në Afrikën Lindore, Malajzi e Indonezi dhe Hanibali
në Arabinë Saudite[8].
  Medh-hebi Maliki – u themelua në Medine nga Imami Malik ibni Enes[9].
Kjo shkollë dallohet me atë se e kufizon ixhmanë me zgjidhje të
pajtueshmërisë së mendimit të shkenctarëve të Medinës, prandaj i
pranon normat zakonore të Medinës si burim i së drejtës dhe, më në
fund konsideron se hadithet dhe dispozitat e nxjerra në bazë të
analogjisë dhe rezonimit të lire mund të ndryshohen, kur vijnë në
kundërshtim me interesin e bashkësisë (istislah). E përhapur më së
shumti në Afrikën Veriore Perëndimore e Qendrore[10].
  Medh-hebi Henbeli – themelues i kësaj shkolle është Imami Muhamed
ibni Hanbeli, nxënësi i Esh-Shaffi-ut. Kjo shkollë institucionin e
ixhmasë, si burim të së drejtës, e ndalon, më saktë e kufizon vetëm
në ato zgjidhje të pajtueshmërisë së mendimit të shokëve sahibëve,
gjithashtu e ndalon zbatimin e normave zakonore dhe rezonimin e lire, por e
lejon aplikimin e analogjisë.
  , si edhe 12 shkolla filozofike islame – tarikate, porëse tek
shqiptarët praktikohet vetem një shkollë juridike islame ( një medhheb,
ai Hanefi), ndërsa prej shkollave filozofike islame janë të pranishme
disa sish: bektashij, rufaij, melamij, helvetij, kaderij, sadij etj. Meqë
hetohet një frymë konfuze lidhur me këto shkolla mendoj se ka nevojë
për një rishqyrtim të disa nocioneve terminologjike lidhur me këtë
çeshtje. Unë këtu do të flas kalimthi vetëm për ato islame, kurse
për shkollat e krishtera, si: Dëshmitarët e Jehovës”,
“Françeskanët”, “Kisha evangjeliste”, “Bashkësia e popullit të
Zotit”, “Jezuitët” , “ rregulltarët” etj. Sqarimet adekuate duhet
t’i japin ekspertët dhe kompetentët e Kishës. Përpjekjet tjera të
mëvonshme, dhjetë shekuj pas vdekjes së Pejgamberit a.s., që pretendo
 jnë se janë më besnike nuk qëndrojnë dhe nuk mund të jenë më
besnike se interpretimet e atyre të cilët kanë jetuar me brezin e tretë
a të katërt pas Muhammedit a.s.
  12 tarikatet , shkollat filozofike islame, janë formuar në mbështetje
të veprimeve dhe mendimeve të njerëzve të devotshëm e me autoritet,
por në peridha shumë më të vonshme e në rajone të ndryshme të botës
islame. Kryesisht trajtojnë çeshtje teorike të shtresimeve kulturore e
filozofike në kulturën shpirtërore dhe nuk i përfillin plotësisht
normat praktike të kodifikuara me shkollat juridike-islame, e ndonjë prej
këtyre tarikateve , në praktikën e vet u bie ndesh edhe urdhërave të
Kur’anit.
  Përkundra faktit se për kah rëndësia interpretative profesionale e
veprimeve islame nuk janë në nivelin e shkollave juridike-islame (
medh-hebeve), edhe këto mund të quhen shkolla islame, por shkolla
filozofike. Me këtë i shmangemi shprehjes frakcion e cila si shprehje
merr karakter negativ, gjë e cila, po të vështrohet konteksti historic i
lindjes dhe zhvillimit të tarikateve, nuk mund të qëndrojë.
  Sa i përket termit tarikat, nga studjuesit e ndryshëm te kësaj fushe,
shpesh përdoret edhe termi sekt, sekte fetare, sekti bektashi, sekti sadi,
melamij etj,
  Gjatë periudhës për të cilën flasim, ka pas raste të imponimit të
bindjeve fetare të shkollave të krishtera nga këto organizata, si me
anë të shtypit, fletushkave prapagandistike, botimeve të ndryshme…
Këto janë imponuar nëpër shtëpi, nëpër rrugë, madje edhe nëpër
shkolla në mënyrë joselektive. U janë dhënë femijve në shkollë pa
përfill përkatësine e tyre fetare, që paraqet një cënim të
integritetit fetarë të tjetrit, sidomos kur është fjala për te
fëmijtë.
  E drejta dhe liria e shprehjes së fesë nënkupton që secila fe të
veprojë lirisht dhe në mënyrë konstruktive në mesin e besimtarëve të
vet. Shtrirja e këtij aktiviteti në mesin e besimtarëve të fesë
tjetër paraqet cënim të lirisë e të drejtës së tjetrit.
   
   
  Sheriati  emri Sheriat vjen nga fjala sherie, që do të thotë rrugë
(rrugë e drejtë, rrugë e besimit të drejtë, rrugë e shpëtimt).
Definohet si përmbledhje e dispozitave fetare, sipas të cilave veprojnë
muslimanët. Sheriati është ligj fetar i muslimanëve që përfshinë të
gjitha sferat e jetës së tyre. Dispozitat e Sheriatit përfshijnë të
gjitha veprat e personave të rritur dhe të vetëdijshëm - të arsyeshëm
dhe për këto vepra parasheh rregullat e veta.
  Sheriati është feja të cilën All-llahu e shpalli dhe e qartësoi për
robërit e Tij. Burimi i tij është shpallja nga Zoti. Shpallja nga Zoti
përfaqësohet në Kur'an, si fjalë e Zotit dhe në Sunneh të të
Dërguarit të Tij, si fjalët, veprat dhe miratimet e tij. 
  E drejta e sheriatit ndryshe quhet edhe fikh, ndërsa njohësit e mire
të fikhut, më saktë juristët e Sheriatit quhen muxhtehid.
  Në islamizëm e tërë shkenca juridike është e lidhur ngushtë dhe
është e pandashme me teologjinë, andaj për njohjen e të drejtës së
Sheriatit kërkohet njohje e thellë edhe e doctrines fetare.[11] 
  Interesi të cilin Sheriati synon ta sigurojë mund të jetë njëra nga
të ashtuquajturat “pesë nevojat e domosdoshme dhe qenësore (vitale)”
(darûrijât), mund të jetë kërkesë ose nevojë (hâxheh), përmirësim
(tahsîn, d.m.th. diçka që nuk është as domosdoshmëri e as nevojë,
por që është pozitive për njeriun).
  Domosdoshmëritë (ad-darûrijât) janë këto baza: ruajtja e Fesë,
ruajtja e jetës, ruajtja e mendjes, ruajtja e nderit dhe ruajtja e
pasurisë.
   
   
   
  Zanafilla e së Drejtës së Sheriatit 
   
  Zanafilla e kësaj shkence është që nga Profeti Muhammed a.s., i cili
që në atë kohë gjykonte në çështjet dhe punët e përditshme të
muslimanëve në të gjitha sferat e jetës, ta zëmë në çështjet
civile, martesore-familjare, trashëgimisë, penale etj, pastaj kjo
shkencë ka avancuar, në veçanti në kohën e shokëve të tij
(Sahabëve). Formimi i mirëfilltë i së drejtës së Sheriatit ka arritur
të veçohet si shkencë që nga shekulli i dytë hixhrij. Se e drejta e
Sheriatit ka filluar të zhvillohet si shkencë e mirëfilltë që në
kohën e shokëve të Pejgamberit tregojnë ngjarjet e shumta të pasuesve
të profetit Muhammed siç ishin Ebu Bekri, Umeri, Uthmani, Aliu dhe të
tjerë, që në të shumtën e rasteve, edhe pse ishin udhëheqës shteti,
ata gjykonin për shume çështje dhe punë në jetën e përditshme.
Është pë
 r tu theksuar rasti i udhëheqësit-Halifit të dytë të muslimanëve
Umerit r. a. i cili pasi që kishte emëruar si gjykatës një
bashkëkohës të tij, përveç të tjerash, e paskësh porositë:
 “Njihi-mësoji provat dhe argumentet e pastaj gjykoji punët sipas
mendimit tënd”(duke u bazuar në Kur’an dhe Sunnet).
   
   
   
  Historia e së Drejtës së Sheriatit 
   
  Periudha e misionit të pejgamberisë së Muhammedit, pastë paqen e
Zotit, është periudha më e rëndësishme dhe më e ndritshme e
historisë të së drejtës së Sheriatit. Juristët Islam e kanë quajtur
këtë periudhë si periudha e “Legjislacionit Islam” ngase në atë
kohë e Drejta e Sheriatit ka qenë e shpallur nga Zoti përmes Kur’anit,
e interpretuar dhe e jetësuar nga profeti Muhammed dhe kjo praktikë e
Pejgamberit ndryshe quhet Sunnet. Periudha e Legjislacionit ndahet në dy
periudha: periudha Mekase dhe ajo Medinase, dhe pothuajse në këto dy
periudha qartazi dallohen llojet e ligjeve dhe të dispozitave. -Ligjet dhe
dispozitat Mekase kanë të bëjnë më shumë me dispozitat e besimit, e
drejta mbi fenë, forcimin e fesë, çështjet morale, kushtet e
përgjithshme jetësore të muslimanëve të parë, sfera pr
 ivate të jetës së individit, që ndryshe mund të themi se kanë të
bëjnë me rregullimin e raporteve Zot-njeri, dhe kjo periudhë në Mekë
zgjati 12 vjet e 5 muaj. -Ligjet dhe dispozitat
 Medinase karakterizohen me ligje dhe dispozita që rregullojnë
marrëdhëniet në mes individëve dhe shoqërisë të cilat karakterizohen
me sanksionimin nga pushteti publik, formimin e entitetit
shoqëroro-juridik, konstituimin e pushtetit, që është gjëja më e
rëndësishme e kësaj periudhe, kur është bërë nxjerrja e
kushtetutës, që njihet si kushtetuta e qytetit-shtetit të Medinës
(Kushtetuta e Medinës) dhe poashtu njihet si kushtetuta e parë e shkruar
botërore, që ndryshe quhet “Sahifetun”. Kjo kushtetutë përmban
gjithsej 52 nene, prej të cilave 25 kanë të bëjnë me muslimanët kurse
27 me jomyslimanët. Kjo periudhë Medinase zgjati 10 vjet. Ka edhe
periudha të tjera të Legjislacionit Islam e që në këtë rast do ti
përmendim disa nga ato sipërfaqësisht:
   
  #Periudha e Legjislacionit e cila është më e rëndësishmja dhe folëm
pak për të më lart.
  #Periudha e katër halifëve-udhëheqësve të parë.
  #Periudha e shkollave juridike(themelimit të shkollave).
  #Periudha klasike e shkollave juridike
  #Periudha e rrumbullakimit të interpretimit të së drejtës.
  #Periudha e pasimit të shkollave juridike.
  #Periudha e recepcionimit të drejtave të huaja dhe përpjekjeve për
ripërtëritjen e mendimeve juridike Islame.
  #Periudha e së drejtës së Sheriatit në periudhën Osmane.
   
   
   
   
  Themelimi i së Drejtës së Sheriatit
   
  Siç cekëm edhe më lartë, se zanafilla e së drejtës daton qysh nga
zbritja e Kur’anit d.m.th që në atë kohë kur profetit Muhammed nisi
t’i shpallet Kur’ani, në kohën e gjeneratës së parë të
muslimanëve, shokëve të Muhammedit. Formimi i mirëfilltë i kësaj
shkence u arrit në shekullin e dytë ku për herë të parë juristi i
njohur Esh-Shafiu shkroi mbi të drejtën e Sheriatit. Ky jurist i
shumënjohur nxori në dritë librin e tij të quajtur “Err-Rrisaletu”
në vitin 204 hixhrij, ku për herë të parë shkroi mbi bazat e
jurisprudencës, dhe, ai këtu flet mbi burimet themelore të së drejtës
Sheriatit; Kur’anin, Sunnetin, Konsensusin, Analogjinë, Abrogimin e
ligjeve, ligjet e përgjithshme dhe të veçanta . Ky jurist ka hartuar
rregulla shkencore mbi të drejtën, dhe i dha botës parimet dhe principet
mbi t
 ë cilat mbështetet rendi i burimeve të së drejtës.
   
   
   
  Obligimet, lejimet dhe ndalimet sipas sheriatit
   
  Sheriati Islam që është ligj jete për çdo musliman përqëndohet në
përcaktimin e rregullit jetësorë jo vetëm të muslimanëve por të
gjithë njerëzimit në përgjithësi. Ligjet e qarta dhe direkte të
paraqitura në Kur'an dhe Sunnet janë univerzale për tëgjitha vendet dhe
kohërat, kurse të tjerat janë ato që janë të tërthorta, të
përgjithëshme përmes të cilave duhet nxjerr ligjet për kohën
përkatëse
  Obligimet, ndalimet e veprave të individëve sipas sheriatit, ndahen në
këto lloje:
  FARZ: është ajo vepër që rreptësisht e urdhëroi All-llahu xh.sh.
të punohet, dhe dihet saktësisht se është urdhër i All-llahut xh.sh.
siç janë: falja e namazit, dhënia e zeqatit, etj. Ai njeri që e
rrefuzon këtë nuk është musliman , por hynë në grupin e qafirëve.
Farzi është dy lloje: Farzi-ajn dhe farzi-kifaje. 
   
  FARZI - AJN: është obligim për secilin musliman që ta kryejë
individualisht, p.sh. falja e pesë kohëve të namazeve, agjërimi i
Ramazanit, etj. 
  FARZI - KIFAJE: është obligim për tërë shoqërinë, bashkësinë
muslimane, e nëse njëri prej atyre e kryen këtë obligim të tjerët
lirohen nga kjo detyrë, por në qoftë se asnjëri nuk e kryen, atëherë
të gjithë janë mëkatarë e do të përgjigjen para Zotit të
Madhëruar, p.sh. falja e namazit të xhenazes. 
  VAXHIB: është ajo vepër që All-llahu xh.sh. urdhëroi të punohet,
mirëpo nuk jemi gjithaqë të sigurtë se urdhëri i All-llahut xh.sh. ka
të bëjë me të apo me ndonjë vepër tjetër, p.sh. namazi i vitrit.
Mohuesi i vaxhibit nuk del prej imanit por është mëkatar, do të
dënohet. 
  SUNNET: është çdo gjë që e ka punuar Muhammedi a.s. ka porositur ose
ka lejuar të punohet. Sunnetet janë dy llojesh: sunnete muekkede dhe
sunete gajri-muekkede. 
   
  SUNNETI MUEKKEDE: janë veprat e Pejgamerit a.s. që i ka punuar
vazhdimisht, dhe ka urdhëruar të punohen , jashtë farzeve. P.sh. dy
sunetet e sabahut, falja e namazit me xhematë. 
  SUNNETI GAJRIMUEKEDE: janë veprat e Pejgamerit a.s. që nuk i ka punuar
vazhdimisht, por i ka lënë disa herë, p.sh. sunnetet e iqindisë.
Mohuesi i synnetit nuk dënohet por, është i larguar nga mëshira e
Pejgamerit a.s. 
  MUSTEHAB: janë veprat të cilat janë të lavdishme të punohen, që
rrjedhin nga Pejgamberi a.s., mirëpo rallë herë i ka punuar, ose ka
folur se është mirë të punohen, p.sh. të shpejtuarit iftarin në
Ramazan, ose të vonuarit syfirin. 
  MUBAH: janë veprat të cilat nuk janë urdhëruar të punohen, por as
nuk janë të ndaluara të punohen; njeriu është i lirë t'i punojë apo
mos t'i punojë, p.sh. llojin e ushqimit që e preferon për të ngrënë,
apo sjelljet e lira me kushtë që të mos u pengojmë të tjerëve. 
  HARAM: është çdo vepër që rreptësisht e ndaloi All-llahu xh.sh.,
p.sh. alkoholi, ngrënia e mishit të derrit, dhe të gjitha veprat e
shëmtuara. 
  MEKRUH: janë ato vepra që nuk është mirë të punohen, por që nuk
janë të ndaluara rreptësisht. Mekruhi ndahet në dy lloje :
Mekruh-tahrimen dhe Mekruh-tenzihen. 
   
  MEKRUH TAHRIMEN: janë veprat të cilat janë të ndaluara të punohen,
por jo rreptësisht. Këto vepra janë afër haramit. P.sh. veshja e
rrobave të mëndafshit dhe e arit për burrat. Duhet ditur se në këtë
lloj të mekruhit hyjnë edhe lënia e vaxhibit. 
  MEKRUH TENZIHEN: janë veprat të cilat nuk janë të pëlqyera të
punohen, që nuk janë aq të shëmtuara. P.sh. lënia e sunnetit të
iqindisë. Në këtë lloj të mekruhit hyjnë edhe lënia e sunneteve
gajri-muekkede. 
  MUFSID: janë ato vepra të cilat i prishin aktet fetare. 
  Udhëzim: Nga All-llahu i Madhërueshëm do ta fitojmë shpërblimin
(thevabin) poqëse i zbatojmë urdhërat dhe obligimet e Tij si dhe me
jetësimin e këshillave e porosive të Pejgamberit a.s. Për moskryerjen e
urdhërave të All-llahut xh.sh. dhe për bërjen e veprave të shumtuara
(të këqija), do ta meritojmë dënimin e All-llahut xh.sh.(ikabin). Për
kryerjen e veprave që janë mekruh, mund të kemi qortim, e për disa
mekruhe mund të marrim edhe dënim të lehtë nga All-llahu i
Mëshirshëm. Kryerja dhe zbatimi i urdhërave të All-llahut xh.sh.
njerëzimit i sjell dobi dhe harmoni, ndërsa kryerja e veprave të
ndaluara njerëzimit i sjellin dëme e fatkeqësi në këtë jetë po ashtu
në jetën tjetër.
   
   
  Burimet e sheriatit 
   
  Burimet kryesore të Sheriatit
  All-llahu xh.sh. ia zbriti Kur`anin Muhammedit a.s. që t`i tregojë
gjithë njerëzimit për përgjegjësinë që do ta kenë para madhërisë
së Tij. Në të drejtën e Sheriatit islam ekzistojnë disa burime
kryesore që mund të bazohemi në to për çdo cështje që i përket
Fesë Islame, disa nga këto burime janë kryesore ndërsa disa janë
dytësore. Po edhe burimet kryesore nuk janë të një rangu sepse disa
prej tyre siç theksojnë juristët islam kanë më shumë përparësi se
tjerat. Burimet e Sheriatit islam janë të renditura sipas vlerës dhe
rëndësisë së tyre juridike: [Kur'ani], [Sunneti], [Ixhmaul Umeti] dhe
[Kijasi].
   
   
  Ndarja e Burimeve të Sheriatit
  Në të drejtën e Sheriatit islam ekzistojnë disa burime kryesore që
mund të bazohemi në to për çdo cështje që i përket Fesë Islame,
disa nga këto burime janë kryesore ndërsa disa janë dytësore. Po edhe
burimet kryesore nuk janë të një rangu sepse disa prej tyre siç
theksojnë juristët islam kanë më shumë përparësi se tjerat. Burimet
e Sheriatit islam janë të renditura sipas vlerës dhe rëndësisë së
tyre juridike: tradicionale dhe logjike.
   
  ° Tradicionale janë:         
  • Kur’ani
  ◦ Sunneti
  ◦ Konsensusi i Komunitetit Muslimanë
  ◦ Konsensusi i katër halifëve-udhëheqësve të parë.
  ◦ Thëniet e sehabëve.
  ◦ Konsensusi i Dijetarëve të Medinës dhe Kufës.
  ◦ Traditat-zakonet që nuk bien ndesh me Kur’anin dhe Sunnetin.
  ◦ Legjislacionet hyjnore para periudhës kur’anore që përkojnë
me ato islame.
   
  ° Logjike janë:
  ◦ Analogjia
  ◦ Rezonimi Juridik i bazuar në gjendjen e mëhershme për
vazhdimësi.
  ◦ Preferencat e Rezonimit Juridik.
  ◦ Rezonimi Juridik i bazuar në Interesat e Përgjithshme.
  ◦ Preventivat të cilat e pengojnë veprimin e së ndaluarës.
   
   
  Burimet kryesore të sheriatit
   
  Artikulli kryesor: Kur'ani - burimi i sheriatit 
  KUR`ANI: ky është burimi kryesor i mësimit islam. Kur`ani përmban
dispozita hyjnore të shpallura njerëzimit përmes të Dërguarit të Tij,
Muhammedit a.s. Kur`ani paraqet një kushtetutë, në të cilën
përmblidhen parimet themelore të besimit, moralit, rregullave jetësore,
drejtësisë…etj. Kur`ani është dhe do të mbetet baza dhe burimi
kryesor i të gjitha mësimeve të Sheriatit islam. Shpallja e Kur’anit
nuk u bë përnjëherë, por zgjati 23 vjet. Teksti i Kur’anit ndahet në
114 sure (kaptina) dhe secila prej tyre ka emërtim të veçantë. Suret
ndahen në ajete (versete), kështu që  tërë teksti Kur’anor përbëhet
prej 6.666 ajeteve.[12]
   
  Artikulli kryesor: Sunneti - burimi i sheriatit 
  SUNNETI: ky është burimi i dytë me radhë i Sheriatit islam. Me këtë
nënkuptojmë thëniet, pëlqimet, heshtjet dhe ndalimet e Muhammedit a.s.
"Përmbahuni sunnetit tim," thotë Muhammedi a.s. Për t`u besuar thënieve
të tij deklarohet Muhammedi a.s. duke thënë "E gjithë ajo që është
në përputhje me Kur`anin (nga fjalët e mia) pranojeni, sepse ajo vjen
prej meje kurse ajo që është në kundërshtim me Librin e Zotit
largojeni".
   
  Artikulli kryesor: Ixhmaul Umeti - burimi i sheriatit 
  IXHMAUL UMETI: pajtimi i shumicës së juristëve islamë rreth ndonjë
ç ështjeje. Ky është burimi i tretë i Sheriatit islam. Aftësia e
dijetarëve që t’I interpretonin normat e Kur’anit dhe hadithit dhe në
mungesë të tyre të krijojnë rregulla të reja quhet ixhtihad. Pra,
ixhma krijohet nëpërmjet ixhtihadit. E drejta e dhënies së mendimeve
pas sahibëve, pastaj tabinëve më në fund I’u lejua edhe shkenctarëve
eminentë islamë. E gjithë kjo bazohet në një hadith të Muhammedit
a.s. ku thuhet : “Shkenctarët janë trashëgimtarë të profetëve”.
Institucioni i këtij burimi vërtetohet me Kur`an ku thuhet "Nga ju le të
jenë një grup që thëret në atë që është e dobishme, urdhëron për
punë të mbara dhe ndalon nga e keqja" (En-Nisa ajeti/104). Në një
hadith thuhet "Përmbahuni sunnetit tim dhe sunnetit të pas
 ardhësve të mi". 
  Megjithatë, këtu vlen të theksohet se të gjithë njerëzve të penës
nuk u njihete drejta e njëjtë për ixhtihad. Në teorinë juridike islame
njihen tri kategori të ixhtihadit : 1) ixhtihadi I plotë për ligjdhënie
që ulejohet vetëm themeluesve të shkollave juridike, 2) ixhtihadi
relative, I cili mund të vinte dhe të shprehej në kufinjt e një shkolle
dhe 3) ixhtihadi special, që kishte të bënte me përcaktimin e
rregullës që zbatohej për një çështje të vacantë, të cilën nuk e
kishin zgjidhur themeluesit e shkollave.
   
  Artikulli kryesor: Kijasi - burimi i sheriatit 
  KIJASI: rregulla të nxjerra në bazë të analogjisë. Burim i katërt
me radhë i Sheriatit Islam është Kijasi me këtë nënkuptojmë ato
zgjedhje të cilat në bazë të analogjisë juristët islamë i kanë
nxjerrë prej normave juridike ekzistuese. Me këtë veprim mund të
zgjidhen çështjet konkrete në mënyrë të shpejtë dhe të suksesshme,
ato çështje për të cilat nuk ekzistojnë norma të prera në burimet e
lartëpërmendura. Këto ishin burimet kryesore të Sheriatit islam.
Ekzistojnë edhe disa burime tjera, por ato janë sekondare p.sh. Istihsan
(që mendohet se është e pëlqyer), Istislah ( që mendohet se është
në dobi), Bidatet (traditat e mira) etj.
   
   
  Përkufizimi i analogjisë në të drejtën e sheriatit është
“Krahasimi i një çështjeje për të cilën nuk kemi bazë ligjore me
një çështje tjetër të ngjashme, analoge me të parën, për të cilën
kemi bazë ligjore të qartë, dhe për shkaqe, arsye apo prova të
ngjashme, mund të sillet gjykimi i të dytës analoge me të parën ”
  Poashtu si burimet e mëparshme edhe analogjia ka kushtet e veta që
duhet pa tjetër ti ketë këto elemente:
  Argumentin/rregullën bazë të qartë (Kur’anin, Sunnetin dhe
Konsensusin), p.sh. për alkoolin ekziston rregulla bazë. 
  Norma e argumentit/rregullës bazë. p.sh. norma e alkoolit është e
përcaktuar qartë se (alkooli) është i ndaluar. 
  Problematika e re që kërkon krahasim/zgjidhje, p.sh, droga, pijet tjera
dehëse, Profeti thotë: “Çdo gjë që deh është e ndaluar përdorimi i
saj, qoftë në masë të madhe apo në masë të vogël”. Problematika
kërkon që të bëjmë analogji për të nxjerr normën standarde se droga
apo pijet dehëse janë të ndaluara. Rast tjetër kemi kur Zoti thotë në
Kur’an: “Zoti ua lejon të mirat dhe ua ndalon të këqijat”, në këtë
rast e bëjmë analogjinë e ligjeve/rregullave për të nxjerrë normën
se droga apo pijet tjera dehëse janë të ndaluara ngase unanimisht
vlerësohen se ato janë të këqija. 
  Njohja e shkakut të normës apo argumentimit për të cilën është
vendosur norma, p.sh. shkaku i ndalimit të alkoolit është dehja, shkaku
i ndalimit të drogës është dëmi që i bëhet vetvetes, shoqërisë
etj, ka poashtu rregulla të posaçme për këtë çështje në lidhje me
dëmet që mund ti sjell droga shoqërisë. 
   
  Mënyra e njohjes së shkaqeve të normës
  Njohja e shkaqeve të normës ka disa mënyra: a-Njohja e shkakut me
Kur’an dhe Sunnet, ky grup ndahet në dy nëngrupe të tjera:
  Kur teksti është i qartë dhe kur teksti nuk është krejtësisht i
qartë. 
  Njohja e shkakut me anë të indikacioneve. 
  Njohja e shkakut me anë të konsensusit, p.sh. njohja e shkakut se pse i
jepet përparësi në trashëgimi vëllait prej dy prindërve më shumë se
vëllait prej njërit prind, konsensusi është se shkak i përparësisë
është prejardhja prej dy prindërve. 
  Njohja e shkakut me anë të konkludimit, p.sh. alkooli është i ndaluar
dhe merret për studim me të gjitha cilësitë dhe elementet që përmban,
dhe njëri prej elementeve është shkak për tu ndaluar, p.sh. dehja,
kurse në anën tjetër vërtetohet nga studimi se alkooli medicional nuk
ndalohet për përdorim. 
   
  Llojet e analogjisë
  Llojet e analogjisë janë pesë:
  Një lloj i analogjisë është kur në rastin e ri kërkon zgjidhje si
degë, kurse është më i qartë në degë se sa në bazë, p.sh. me bazë
ligjore është e ndaluar ofshama ndaj prindërve me “uf”, nëse bëjmë
analogji me rrahjen e prindërve, shohim se rrahja e prindërve është
një akt më i rëndë se ofshama. 
  Lloji tjetër i analogjisë është kur shkaku në degë është i
njëjtë si në bazë, p.sh. djegia e pasurisë së jetimit dhe ngrënia e
pasurisë së jetimit janë të njëjta ndalesa, dhe kur bëjmë krahasimin
e normës vërejmë se që të dyja kanë shkakun e njëjtë, shkatërrimin
e pasurisë. 
  Lloji i analogjisë është, kur shkaku në degë nuk është aq i qartë
sa është edhe në bazë. 
  Lloji i analogjisë poashtu është kur analogjia njihet me anë të një
teksti (Kur’an ose Sunnet) ose me anë të konkludimit, duke mos marrë
parasysh fare logjikën, p.sh Profeti thotë: “Nuk lejohet të gjykojë
gjykatësi kur ai është i hidhëruar”, në këtë rast për shembull
ndodh e njëjta gjë edhe me urinë dhe etjen në rastin e gjykatësit,
d.m.th. nuk lejohet të gjykojë gjykatësi kur është i uritur ose i
etur. Në këtë rast sikur hidhërimi edhe uria apo etja janë shkaqe që
ndikojnë psikikisht te njeriu. 
  Lloji i analogjisë kur është e domosdoshme të studiohet thellë
njohja e shkakut, në këtë rast mund të marrim shembull, këmbimin e
parave me arin në kamatë, etj. 
   
  Ndalesa e Analogjisë
  Analogjia ndalohet në këtë çështje:
  Në normat të cilat kanë të bëjnë me çështjet e adhurimit, ngase
normat e adhurimit siç kemi thënë edhe më lartë se janë të gjitha
të detajizuara dhe nuk ka nevojë për analogji 
  Analogji nuk bëhet nëse ekziston teksti i qartë në Kur’an dhe
Sunnet, por analogjia vjen në konsideratë vetëm kur juristi nuk gjen
ndonjë dispozitë për ndonjë çështje, dhe prej kushteve kryesore
është të mos vijë në kundërshtim me burimet e më hershme, nëse vjen
në kundërshtim me burime e lartë përmendura atëherë kjo analogji
bëhet i pavlefshme. Njohja e shkaqeve në Islam është shkencë e
veçantë e cila ka të bëjë me citatet e Kur’anit dhe Sunnetin-fjalët
e Profetit. 
   
  Ixhmai-Konsensusi i Juristëve të Medinë dhe Kufës të hershëm
  Konsensusi i juristëve të Medinës dhe të Kufës është poashtu një
prej burimeve të së drejtë së Sheriatit. Të gjithë juristët janë
të pajtimit se nëse një normë ka qenë e miratuar nga juristët e
medinës dhe kufës nuk lejohet të kundërshtohet nga muslimanët, këtu
bëhet fjalë për norma të cilat natyrisht kanë bazë ligjore në
burimet e lartë përmendura. Arsyeja se pse ky konsensus konsiderohet si
burim i së drejtës së Sheriatit është se profeti Muhammed ka jetuar
një kohë të gjatë në atë vend, poashtu edhe shpallja-legjislacioni ka
zbritur në këtë vend dhe juristët e medinës i kanë mësuar rregullat
nga profeti. Kurse sa i përket konsensusit të juristëve të Kufës
arsyeja është se pas përhapjes së Islamit në Irak, shumë prej
shokëve të profetit kanë shkuar në këtë vend dhe ua kanë mësuar
njerë
 zve fenë dhe jurisprudencën, të cilën gjë ata e kultivuan shumë.
   
   
  Legjislacione hyjnore të mëparshme para legjislacionit të Kur’anit
   
  Me këtë burim nënkuptohet me ato dispozita-norma të cilat i ka
përcaktuar Zoti komuniteteve të mëparshme në librat e mëhershme të
shpallura në origjinal tek profetët tjerë siç është: Tevrati-Tora,
Zeburi-Psalmet, Inxhili-Ungjilli.
  Këto legjislacione kanë dy lloj norma:
  Norma të cilat nuk përmendën fare në dy burimet e së drejtës së
Sheriatit (Kur’an dhe Sunnet), ky lloj legjislacioni nuk pranohet si burim
dhe nuk aplikohet në të drejtën e Sheriati sipas mendimit të të
gjithë Juristëve. 
  Norma të cilat përmendën në dy burimet e së drejtës së Sheriatit,
ky lloj legjislacioni ndahet në dy nëngrupe: 
  Normat të cilat janë të abroguara nga e drejta e Sheriatit, p.sh. në
të drejtën e hershme hebreje ka qenë e ndaluar gjuetia në ditën e
shtunë, e drejta e Sheriatit e ka abroguar këtë ligj dhe e ka lejuar
gjuetinë për muslimanët në ditën e shtunë dhe në ditët tjera, kjo
normë (e së shtunës) nuk vlen në të drejtën e Sheriatit. 
  Normat e legjislacioneve të mëparshme të cilat i ka miratuar e drejta
e Sheriatit, këto ligje merren si burim në të drejtën e Sheriatit por
domosdo të ketë tekst në burimet e së drejtës së sheriatit, p.sh.
agjërimi ka qenë obligim në legjislacionin e më hershëm, poashtu edhe
në të drejtën e Sheriatit agjërimi është obligim, dhe ka tekst në
të drejtën e Sheriatit. 
  Çdo lloj norme që ka qenë në legjislacionet e më hershme e që nuk
janë të përmendura në Kur’an ose Sunnet, janë të pavlefshme dhe nuk
vijnë në konsideratë në të drejtën e Sheriatit. 
   
   
  Preferencat e Rezonimit Juridik - Istihsani
   
  Ky lloj burimi i së drejtës është kur të ndodh që juristit t’i
parashtrohet zgjidhja e ndonjë çështjeje, e në këtë rast juristi i
jep përparësi llojit të katërt të analogjisë para llojit të pestë
të analogjisë, ky lloj veprimi (dhënia e përparësisë) në të
drejtën e sheriatit quhet Istihsan (preferencë e rezonimit Juridik).
Duhet cekur se edhe ky burim i së drejtës së Sheriatit patjetër duhet
të ketë mbështetje ligjore.
  Ky burim i së dejtë së Sheriatit ndahet në 4 grupe 
  Preferenca e rezonimit i cili ka mbështetje në Kur’an ose Sunnet. 
  Preferenca e rezonimit i cili ka mbështetje në Konsensus. 
  Preferenca e rezonimit i cili ka mbështetje në Traditë (që do të
cekët më poshtë). 
  Preferenca e rezonimit në lehtësimin e vështirësisë. 
  Preferenca e rezonimit duke u bazuar në interesin e përgjithshëm 
  Preferenca e rezonimit i cili ka mbështetje në analogjinë nr. 5 e cila
kërkon të studiohet thellë. 
   
   
  Rezonimi Juridik i bazuar në gjendjen e më hershme për vazhdimësi -
Istih’sabi
   
  Ky lloj burimi ka të bëjë me normën e cila në fakt ka ekzistuar më
herët, mirëpo dyshohet në mos ekzistimin e saj, dhe si e tillë gjykohet
se ajo normë vazhdon deri sa nuk sillet dëshmia e kundërt. Poashtu edhe
e kundërta, kur mendohet se diçka nuk ka ekzistuar më herët, por
dyshohet se ekziston, kështu që vazhdohet të gjykohet se nuk ekziston
derisa nuk dëshmohet e kundërta e saj.
  Ky burim ndahet në tri lloje 
  •Rezonimi i cili dëshmon se norma e çdo gjëje në bazë është e
lejuar për tu zbatuar përderisa nuk vjen ndonjë normë tjetër që e
bën të ndaluar, dhe anasjelltas. 
  •Rezonimi i cili dëshmon për pafajësi juridike, p.sh. agjërimi i
muajve të tjerë përveç muajit ramazan, personi nuk mund të agjëron
dhe është i pafajshëm përderisa nuk dëshmohet ajo normë. 
  •Rezonimi për të cilin dëshmon logjika dhe e drejta e Sheriatit për
vazhdueshmërinë dhe ekzistimin e asaj që ka qenë më herët, p.sh. një
person ka marr abdest dhe pas pak dyshon në abdesin e tij, në këtë rast
dëshmohet se ka abdest duke u bazuar në faktin se ka pasur abdes më
herët. 
   
   
  Rezonimi Juridik i bazuar në Interes të përgjithshëm - Istislahi
   
  Ky burim ka të bëjë me normat që janë në interes të përgjithshëm
të njerëzve, të cilat u sjellin dobi atyre dhe i largojnë nga gjërat e
dëmshme.
  Rezonimi i interesit të përgjithshëm ndahet në gjashtë lloje:
  Interesat vitale për njeriun dhe jetën e tij, siç janë: ruajtja e
nderit, pasurisë, shëndetit, etj. 
  Interesat personale të një personi por në anën tjetër janë në dëm
të shoqërisë, siç janë: kamata, droga, mos shkuarja në luftë kur
shteti shpall luftë, ky është interes personal por është
njëkohësisht është dëm i madh për shoqërinë dhe si të tillë e
drejta e sheriatit e ndalon këtë interes personal,etj. 
  Interesa të cilat sheriati nuk i ndalon por i ka lënë në heshtje,
siç janë: caktimi i shumës së tatimit për mirëmbajtjen e buxhetit
ushtarak, rregullat e trafikut, semaforët në rrugë, procedurat e
ndryshme administrative etj, këto në një farë mënyre kanë të bëjnë
me rregullat që i vendosin njerëzit në interes së shoqërisë, por me
këto kushte: 
  Të jetë në pajtim me qëllimet e së drejtë së Sheriatit dhe
kurrsesi të mos jetë në kundërshtim me të. 
  Të mos vendoset për ndonjë çështje e adhurimi në emër të këtij
burimi, ngase siç kemi thënë edhe më herët, çdo tentativë në këtë
drejtim është e papranuar, ngase kapitulli i adhurimeve ka përfunduar
në kohën e Profetit. 
  Norma e vendosur në emër të interesit të përgjithshëm të jetë
normë e argumentuar në mënyrë të qartë se nuk e kundërshton të
drejtën e Sheriatit, e kurrsesi të mos vendoset sipas hamendjes. 
  Norma e vendosur të ketë dobinë më të madhe se sa dëmin, dhe
kurrsesi nuk duhet të jetë dobia dhe dëmi i njëjtë, 50% me 50%. 
  Norma e vendosur të jetë në interes të shoqërisë e jo për qëllime
dhe interes personal. 
  Norma të jetë e kategorisë e cila është në pajtim me logjikën e
shëndoshë, në interes të shoqërisë muslimane dhe në pajtim me
qëllimet e Sheriatit. 
   
   
  E drejta a zakonit-traditës - Urfi
   
  Juristët muslimanë të drejtën e traditës e marrin si burim për
shkak se muslimanët jetojnë në vende të ndryshme dhe traditat dallojnë
nga një vend në vendin tjetër.
  E drejta e traditës ndahet në dy lloje 
  Traditat që janë të mira të cilat nuk janë në kundërshtim me
burimet e së drejtës së Sheriatit. 
  Traditat që janë në kundërshtim me të drejtën e Sheriatit. 
  E drejta e traditës poashtu për të qenë e ligjshme ndahet në katër
grupe:
  • Tradita e cila është e përhapur tek muslimanët dhe nuk e refuzon
askush, p.sh. traditë është të shpenzohet në ditët e festave. 
  • Tradita e cila është e përhapur në ndonjë qytet apo në ndonjë
fis, p.sh. traditat në mes qytetit të Gjilanit dhe Prishtinës me rastin
e vdekjeve. 
  • Tradita që ka të bëjë me përdorimin e shprehjeve, siç ndodhë
rasti në viset e Kosovës. 
  • Tradita e cila fillon të përhapet në një popull e që nuk ka
ekzistuar më herët, por dalëngadalë bëhet e zakonshme. 
   
  Kushtet e traditës janë pesë:
  ◦ Tradita e cila është e njohur në një bashkësi ose vend, dhe
të mos jetë në kundërshtim me ndonjë normë të Sheriatit. 
  ◦ Tradita të jetë e njohur-pranuar nga e gjithë bashkësia ose
vendi, dhe të gjithë të veprojnë sipas saj, ngase nëse nuk është e
njohur si e tillë, në Sheriat nuk konsiderohet e ligjshme. 
  ◦ Tradita të jetë e përdorur nga masa, sepse po qe se një
traditë është përdorur më herët e tash jo, kjo traditë nuk
konsiderohet e ligjshme. 
  ◦ Tradita të mos kundërshtohet nga populli. 
  ◦ Tradita të jetë e njohur nga komuniteti muslimanë dhe të
pranohet nga konsensusi i komunitetit muslimanë. 
   
   
  Preventiva ndaj të ndaluarës - Seddu Edh Dherai
   
  Me preventivën në të drejtën e Sheriatit nënkuptohet, marrja e
masave preventive për të ndaluar ndonjë gjë që të mos arrijë deri te
ndalesa. Llojet e preventivës ndahen në 4 lloje: 
  Preventiva e cila ndërhynë në atë gjë e cila shpie deri tek e keqja
ose dëmi i sigurt, p.sh. hapja e puseve prapa derës gjatë natës, pa
vendosur shenja. 
  Preventiva e cila ndërhynë në atë vepër e cila rrallë sjell dëm,
p.sh. hapja e pusit në një vend ku rrallë kush kalon aty, në këtë
rast norma përcaktohet sipas interesit të përgjithshëm, e jo sipas
rasteve të rralla. 
  Preventiva e cila në shumicën e rasteve sjell dëm, e rrallë herë nuk
sjell dëm, p.sh. shitja e rrushit atyre që prodhojnë alkool, shitja e
armëve atyre që nuk janë në luftë, në shumicën e rasteve sjell dëm
dhe rrallë herë ndodh që kjo (tregti) të mos sjell dëm. 
  Preventiva e cila gjithmonë sjell dëm, p.sh. ndërtimi i xhamisë në
mbi varreza, etj. 
  Kategoritë e dispozitave në të drejtën e Sheriatit janë 
  Dispozitë e detyruar 
  Dispozitë e ndaluar 
  Dispozitë e lejuar 
  Dispozitë e preferuar 
  Dispozitë e irrituar (urryer) 
   
   
  Qëllimet e sheriatit
   
  Sheriati ka për qëllim arritjen e kufirit më të lartë të
mirëqenies së njerëzve, prandaj ligjet e tij synojnë t'i sigurojnë,
t'i mbrojnë dhe t'i kultivojnë interesat e tyre. Interesat e njeriut nuk
kufizohen vetëm në qështjet e kësaj bote, por ato në Sheriat
përfshjnë këtë botë, por edhe botën e ardhshme e cila është e
amshuar; përfshin trupin material dhe shpirtin. Ligji islam – Sheriati,
më tutje, synon një barazpeshë ndërmjet interesave të individit dhe
atyre të shoqërisë, ndërmjet interesave të shtresave të posaqme të
shoqërsisë dhe ndërmjet interesave të popullit në përgjithësi;
ndërmjet interesave të kombeve në veçanti dhe atyre të njerëzimit në
përgjithësi; ndërmjet interesave të gjeneratave të tanishme dhe
interesave të gjeneratave të ardhme.
   
   
   
  Shkencat e studimit të së drejtës së sheriatit 
   
  Fikhu (Jurisprudenca), është shkenca e cila studion normat dhe ligjet e
Sheriatit që kanë të bëjnë me veprat shpirtërore dhe fizike të
njerëzve. Pastaj kjo shkencë është marr dhe vazhdon të merret edhe me
degët e veçanta dhe të përgjithshme të Jurisprudencës Islame, që
atëherë kur fillojnë të ndahen shkencat Islame në disiplina të
veçanta. - Usul El Fikhu (Bazat e Jurisprudencës Islame), është shkenca
e cila merret me studimin e burimeve themelore të Sheriatit dhe mënyrën
e nxjerrjes së ligjeve apo të dispozitave të bazuara në ato burime
themelore të mirënjohura për nxjerrjen e normave të Sheriatit në
mënyrë të hollësishme.
   
  Largimi i dëmeve (der’ul-mefâsid) 
  Dëmi mund të ndodhë në jetën e kësaj bote (në dynja), ndërsa në
botën tjetër ajo është humbje e shpëtimit nga dënimi i ferrit dhe
humbje e shpërbëlimeve të mira të Zotit. 
  Sigurimi i interesave (xhelbul-mesâlih) 
  Sheriati ka për qëllim arritjen e kufirit më të lartë të
mirëqenies së njerëzve, prandaj ligjet e tij synojnë t'i sigurojnë,
t'i mbrojnë dhe t'i kultivojnë interesat e tyre. Interesat e njeriut nuk
kufizohen vetëm në qështjet e kësaj bote, por ato në Sheriat
përfshjnë këtë botë, por edhe botën e ardhshme e cila është e
amshuar; përfshin trupin material dhe shpirtin. Ligji islam – Sheriati,
më tutje, synon një barazpeshë ndërmjet interesave të individit dhe
atyre të shoqërisë, ndërmjet interesave të shtresave të posaqme të
shoqërsisë dhe ndërmjet interesave të popullit në përgjithësi;
ndërmjet interesave të kombeve në veçanti dhe atyre të njerëzimit në
përgjithësi; ndërmjet interesave të gjeneratave të tanishme dhe
interesave të gjeneratave të ardhme. 
  Interesi të cilin Sheriati synon ta sigurojë mund të jetë njëra nga
të ashtuquajturat “pesë nevojat e domosdoshme dhe qenësore (vitale)”
(darûrijât), mund të jetë kërkesë ose nevojë (hâxheh), përmirësim
(tahsîn, d.m.th. diçka që nuk është as domosdoshmëri e as nevojë,
por që është pozitive për njeriun). 
  Domosdoshmëritë (ad-darûrijât) janë këto baza: ruajtja e Fesë,
ruajtja e jetës, ruajtja e mendjes, ruajtja e nderit dhe ruajtja e
pasurisë. 
  Prandaj ligjet përkitazi me luftën (xhihadin), me ritet e adhurimit
(ibadetet), me dispozitat për heretikët, të gjitha këto janë vënë
për ruajtjen e Fesë. Ligjet në lidhje me ndëshkimet, dëmshpërbëlimet
etj. janë vënë për ta ruajtur jetën e njeriut. Ndalimi i konsumimit
të alkoolit e ruan mendjen. Ndëshkimi për marëdhënie seksuale
joligjore (zina), ligjet që kanë të bëjnë me kufizimin e shikimit, me
vetmim etj. janë vënë për ta ruajtur pastërtinë dhe nderin.
Ndëshkimi për vjedhje është vënë për ta ruajtur pasurinë, e kështu
me radhë. 
  Nevojat ose kërkesat (el-hâxhijât) janë ato për të cilat dispozita
e Sheriatit nuk shërbën për ta ruajtur një nga domodoshmëritë e
lartëpërmendura, por që ka për qëllim masat mbrojtëse që pengojnë
të dëmshmet (el-ihtijât) apo largimin e vështirësisë, si për
shembull ndalimi i shitjes së alkoolit, që të pengohet apo
vështirësohet arritja deri tek ai, apo për shembull kontratat e
tregtisë etj. 
  Përmirësimet (et-tahsinât) janë ato që e ruajnë dinjitetin dhe
nderin e njeriut. Për shembull mbrojtja e njeriut nga akuzat e rrejshme
dhe fyerja. Fyerja, për shembull, nuk e kërcënon jetën e njeriut, e as
nuk e privon një nevojë nga nevojat e tij, por ndalimi i saj e mbron
njeriun nga gjërat që e poshtërojnë dhe e irritojnë atë. 
  Sheriati islam ka metodë të veçantë dhe të pashoqe në realizimin e
këtyre dy qëllimeve, pra largimin e dëmeve dhe sigurimin e mbrojtjen e
interesave të njerëzimit. Kjo metodë e veçantë e Islamit qëndron në
rregullat apo parimet vijuese: 
   
  1. Dhënja përparësi largimit të dëmit para sigurimit apo mbrojtjes
së interesave. 
  Ka qenë në interes te respektohen kufinjtë e Qabes ashtu siç i ka
vënë ndërtuesi i saj, pejgamberi Ibrahim, dhe edhe pas tij të
rindërtohet Qabeja mbi ato themele. Popujt e mëvonshëm gjatë
rindërtimit të Qabes nga njëra anë devijuan nga ata kufinj origjinal
dhe mbeti vetëm një shenjë që tregonte se Qabeja ka qenë deri tek ai
themel, i cili u quajt Guri i Ismailit. Më vonë i dërguari i fundit i
Zotit, Muhammmedi, ngurroi ta rrënojë Qaben për ta ngritur atë në ata
kufinj origjinal nga frika që kishte se njerëzit do ta keqkuptonin
qëllimin e tij dhe në zemrat e tyre do të mbetet diçka. Në
Sahîhul-Buhâri qëndron se Aisha (All-llahu qoftë i kënaqur me të) ka
thënë: ”E pyeta të Dërguarin e All-llahut për gurin (themelin) e
Ismailit se a është pjesë e Qabes, apo jo. Pejgamberi u përgjigj poziti
 visht. Pastaj e pyeta se përse njerëzit nuk e kanë futur brenda Qabes.
Më tha: Popullit tënd u munguan mjetet gjatë rindërtimit të Qabes. E
pyeta se përse atëherë e kanë bërë derën e saj
 aq të lartë. U përgjigj: Populli yt e bënë këtë që ta fusin në
të kë të donë dhe ta ndalojnë të hyjë në të kë të donë. Dhe
sikur të mos ishin akoma afër periudhës së injorancës dhe sikur të
mos frikësohesha se do ta kundërshtojnë këtë gjë, do ta futja gurin e
Ismailit brenda Qabes dhe do ta bëja derën e saj për toke.” 
  2. Pajtimi mes intereseve 
  Ka raste kur interesat e ndërsjella bien ndesh me njera tjetrën. Për
shembull, në interes të gruas është që burri i saj të mos martohet
edhe me një grua tjetër njëkohësisht, ndërsa në interes të burrit
mund të jetë që ai të martojë një numër të pakufizuar të grave, sa
të dojë ai vet, e edhe shoqëria mund të pajtohet me meshkujt në këtë
qështje dhe për shkaqe të ndryshme t’i lejojë atij të martohet me sa
më shumë gra. Vërehet se te të krishterët interesi i gruas në këtë
qështje ka dominuar dhe e kanë ndaluar poligaminë (martesën me shumë
gra). Kurse te çifutët (hebrenjtë) ka dominuar interesi i burrave dhe i
kanë lejuar atij të martohet me një numër të pakufizuar të grave.
Kurse Sheriati e ka lejuar poligaminë për burrat me një numër të
kufizuar të grave me kusht që burri të jetë i drejt 
 ndaj të gjitha grave të veta. Në këtë mënyrë Sheriati ka gjetur
një barazpeshë mes interesave të burrit, të gruas dhe të shoqërisë,
duke kënaqur interesat e secilt nga këta, duke mos i
 bërë padrejtësi asnjërit dhe duke mos i japur përparësi asnjërit
në dëm të tjetrit. 
  3. Në rast se bien në ndesh dy a më shumë interese, kapërcehet
interesi më i vogël, për hir të atij më të madh 
  Në interes dhe dobi të njeriut është ruajtja dhe mirëqenia e trupit
të tij dhe poashtu në interes dhe dobi të tij është edhe ruajtja dhe
mirëqenia e fesë së tij. Në situatën kur ndodh që muslimanët duhet
të zgjedhin ose ruajtjen dhe mirëqenien e fesë së tyre ose jetën dhe
trupin e tyre, muslimani e zgjedh luftën (xhihadin) dhe flijimin e jetës
së vet vetëm për ta ruajtur dhe mbrojtur interesin dhe dobinë më të
madhe, e cila është ruajtja e Fesë edhe poqëse e humb interesin më të
vogël, i cili është ruajtja e jetës. 
  4. Zgjedhja i dëmit më të vogël për hir të largimit të dëmit më
të madh 
  Zgjedhja e të keqes më të vogël në rast se detyrohesh patjetër ta
zgjedhësh njërën nga të këqiat që të imponohen është parim dhe
rregull e rëndësishme me anë të së cilës Sheriati i realizon
qëllimet e veta. Shembull për këtë është kur dijetari i madh Ibën
Tejmijje nga Damasku me rastin e invazionit barbar të tatarëve në vendet
muslimane të Shamit pat ngritur zërin kundër atyre të cilët ndalonin
tatarët nga konsumini i alkoolit, me arsye sepse ata kur ishin të
këndellur dhe liroheshin nga dehja vrisnin, kryqëzonin, masakronin,
rrëmbenin dhe dhunonin popullsinë e atjeshme. 
                               
   
                              DALLIMET E SHERIATIT NGA SISTEMET TJERA 
  Sheriati islam dallohet nga sistemet dhe ligjet tjera, ngase ai është
ligj hyjnor nga All-llahu i Madh. Nga ato dallime të tij po përmendim: 
  1. Ai është i plotë 
  Sheriati përmbam të githa ato rregulla, parime dhe teori që kërkon
një ligj i plotë që t’i plotësojë nevojat e popujve në kohën tonë
aktuale si dhe në të ardhmën e largët. 
  2. Lartësia 
  Kjo do të thotë se parimet dhe rregullat e tij gjithnjë janë të
ngritura që ta ruaj nivelin e lartë të shoqërisë dhe t’i plotësojë
nevojat e saj, pa marrë parasysh se sa ngritet niveli i shoqërisë në
të gjitha dimensionet e jetës. 
  3. Përhershmëria 
  Tekstet burimore të Sheriatit islam veçohen me atë se ato nuk
pranojnë ndryshim përkundër kalimit të viteve dhe shekujve.
Megjithkëtë, ajo vazhdon të jetë ruajtëse dhe garancë e interesave
të njerëzimit në të gjitha kohërat. 
   
                                  VEÇANTI TË PËRGJTHSHME TË SHERIATIT  
  1. Gjithpërfshirshmëria 
  Zoti thotë në Kur’an: “Ditën kur Ne do të ngremë nga çdo popull
dëshmues kundër tyre dhe Ne do të sjellim ty (o Muhammed) si dëshmues
kundër këtyre (njerëzve të kombit tënd). Dhe Ne ta kemi zbritur ty
Librin (Kur'anin) si shpjegues të gjithçkaje si dhe udhëheqës,
mëshirë dhe sihariq për muslimanët (të nënshtruarit vullnetit të
All-llahut).” (16:89) 
  Për këtë, dijetarët e Islamit thonë se Islami është sistem
gjithpërfshirës i cili i kaplon të gjitha aspektet e jetës. Ai është
shtet dhe atdhe, qeveri dhe popull, moral dhe fuqi, mëshirë dhe
drejtësi, kulturë dhe ligj, shkencë dhe gjyq, materie dhe thesar, fitim
dhe pasuri, luftë dhe thirrje (dave), ushtri dhe mendim si dhe besim i
vërtetë dhe adhurim ritual. 
  2. Morali 
  Mirësia në Sheriatin islam është moral i mirë, d.m.th. morali i
mirë në të zë vend shumë të rëndësishëm. Ne Sahihun e Muslimit
shënohet se Nevas ibën Sem’an El-Ensarijj tregon: E pyeta të Dërguarin
e All-llahut (paqja e All-llahut qoftë mbi të) për mirësinë dhe
mëkatin, dhe ai mu përgjigj: “Mirësia është morali i mirë. Kurse
mëkati është ajo që zë vend në zemrën tënde dhe nuk do të
dëshiroje që njerëzit ta zbulonin atë.” 
  3. Realiteti 
  Sheriati islam nuk kërkon nga njerëzit më shumë se sa ata mund të
bëjnë. All-llahu i Madhërishëm thotë në Kur'an: “Njeriu nuk
ngarkohet me më tepër se që mund të mbaj녔 Sheriati islam është
ligjësuar që t’i përshtatet njeriut ashtu siç është ai dhe ashtu
siç All-llahu e ka krijuar atë me dy komponentet e tij: trupin tokësor
dhe shpirtin qiellor, me ambiciet e tij të larta dhe me instinktet e tij
shtazarake, me motivet e tij egoiste dhe me prirjet e tij altruiste, me
faktorët rebelizuese dhe me nxitjet e tij për devotshmëri dhe
nënshtrim, veti dhe vese të cilat vazhdimisht janë në konflikt në
brendësinë e njeriut. Sheriati nuk kërkon nga njeriu atë të cilin
njeriu nuk e posedon. All-llahu i Lavdëruar thotë: “ I pasuri le të
shpenzojë sipas pasurisë së tij dhe ai, burimet e të cilit janë 
 të kufizuara, le të shpenzojë sipas asaj që atij i ka dhënë
All-llahu. All-llahu nuk rëndon kënd përmbi atë që Ai i ka dhënë
atij. All-llahu do të sigurojë pas vështirësisë lehtësi.”
 (65:7) 
  Mu për këtë arsye, në Islam nuk ekziston institucioni i murgërisë.
All-llahu thotë në Kur'an për të krishterët: “…Murgërinë ata vet e
shpikën, kurse Ne nuk ua ligjësuam atë.” Tregon Enesi (një shok i
Pejgamberit Muhammed) se një grup i shokëve të Pejgamberit (paqja e
All-llahut qoftë mbi të) pyetën gratë e Pejgamberit për aktivitetin e
tij kur është në shtëpinë e tij, larg syve të njerëzve. Kur kuptuan
për punët dhe adhurimin e tij të shumtë që e bënte ai në shtëpi
menduan: Ky është një pejgamber të cilit All-llahu ia ka falur gabimet
e kaluara dhe të ardhsme dhe gjithë këtë adhurim po e bën! Po ne?!…
Atëherë ne duhet të bëjmë edhe më shumë se kjo. Disa nga ata thanë:
Unë nuk do të martohem fare. Disa thanë: Unë nuk do të ha mish. Disa
thanë: Unë nuk do të flej mbi shtroja. Pejgamberi ku
 r i dëgjoi këto filloi fjalimin e tij me lavdërim dhe falënderim të
All-llahut dhe vazhdoi: “Pse disa njerëz thanë kështu e kështu?! Unë
falem dhe flej, agjëroj, por ha dhe martohem.
 Kushdo që largohet nga mësimet dhe traditat e mija (sunneh), ai nuk
është prej meje.” 
                                                                           
                                  
                                                              
                                                   KRISHTËRIMI
  Me termin ‘krishterizëm' emërtohet doktrina fetare krishtere, me
termin ‘krishterim' emërtohet bota krishtere, kurse besimtarët e kësaj
feje quhen krishter (krishtere). Siç shihet, të gjitha këto fjalë kanë
në rrënjë fjalën ‘krisht' që është emri i Krishtit, Jesu Krishtit
(profetit Isa). Në gjuhët perëndimore përdoren emërtimet analoge
kristian, kristianizëm, etj. me të njëjtën rrënjë. 
  Në qendër të krishterizmit është Jesui, Jesu Krishti. Lindja, vdekja
dhe ringjallja e Jesuit[13] që pranohet si një zot shpëtues, përbëjnë
bazën e doktrinës krishtere. Secila nga këto ngjarje përmban një
kuptim të thellë e mistik. Në krishterizëm, besimi në hyjnitetin
shpëtimtar të Jesu Krishtit, pagëzimi dhe mesha janë parime
fundamentale. Përhapja e fesë është detyrë për çdo krishter. 
  Duke i mbajtur parasysh të gjitha këto, krishterizmin mund ta
përkufizojmë kështu: “Krishterizmi është një fe shpëtimi me
karakter përhapës dhe universal që ka në qendër Jesu Krishtin”. 
   
  Fraksionet ose drejtimet krishtere 
  Gjatë procesit të vet historik, krishterizmi është bërë skenë e
shumë debateve të buruara nga çështje të besimit, adhurimit dhe
praktikave të tjera fetare. Këto debate i kanë hapur rrugë lindjes së
fraksioneve ose drejtimeve të ndryshme brenda botës krishtere. Më
kryesoret prej tyre janë fraksionet ose drejtimet katolike, ortodokse dhe
protestane. Këto emërtohen si Kisha Katolike, Ortodokse, Protestane. 
  Drejtimi katolik. Pas përçarjes dhe ndarjes në shekullin XI, Kisha
Romake u vetëquajt katolike që do të thotë universale. Kështu, u
krijua drejtimi katolik. Ky drejtim që njeh për themelues të vetin
apostullin Pjetër, ka pretenduar për epërsi ndaj kishave të tjera.
Drejtimi katolik është më i madhi drejtim në botën krishtere; ai ka
numrin më të madh të anëtarëve. Në krye të këtij drejtimi që ka
një strukturë të centralizuar, ndodhet papa. Papa konsiderohet
zëvendësi i kryeapustullit Pjetër, për rrjedhojë, i Jesuit.
Njëkohësisht, papa është udhëheqësi i shtetit të shenjtë të
Vatikanit. Veçoritë kryesore të drejtimit katolik janë këto: 
    
   Papa është udhëheqësi më i lartë i drejtimit katolik, dmth. i
Kishës Katolike. Ai është i pagabueshëm.   
   Roma është qendra e katolicizmit dhe ka epërsi shpirtërore ndaj
qendrave të kishave të tjera.   
   Shpëtimi i përgjithshëm është i mundur vetëm duke u lidhur pas
doktrinës katolike, sepse katolicizmi ndodhet nën udhëheqjen e Shpirtit
të Shenjtë.   
   Krahas Librit të Shenjtë[14], drejtimi katolik i jep rëndësi të
madhe traditës së Kishës.   
   Në drejtimin katolik besohet se Shpirti i Shenjtë e ka prejardhjen nga
Ati dhe Biri bashkë.   
   Në drejtimin katolik u jepet vlerë shën Marisë si nëna e
perëndisë, Jesuit, dhe shenjtorëve duke besuar në shenjtërinë dhe të
drejtën e tyre për indulgjencë.   
   Prifërinjtë dhe murgjit katolikë nuk martohen. Kurse anëtarët e
tjerë të Kishës mund të martohen por s'mund të ndahen, me përjashtim
të rastit kur bëhet fjalë për shkelje kurore.   
   Shenja e kryqit bëhet nga e majta në të djathtë. 
  Drejtimi ortodoks. Ortodoks do të thotë bartës dhe ndjekës i besimit
të drejtë, i doktrinës së drejtë. Pas ndarjes së Kishës në
shekullin XI në atë të perëndimit dhe të lindjes dhe pasi Kisha
Perëndimore u vetëquajt katolike, universale, Kisha Lindore me qendër
në Kostandinopol (Stamboll) që ishte kryeqendra e Bizantit, u vetëquajt
ortodokse, e besimit të drejtë. Qendra të tjera të rëndësishme të
këtij drejtimi janë patriarkatet e Aleksandrisë, Antiokisë, dhe
Jerusalemit. Veç këtyre janë edhe disa kisha autoqefale (autonome) ose
gjysëm autoqefale. Si numër anëtarësh, Kisha Ortodokse përbën
drejtimin e dytë të madh në botën krishtere pas drejtimit katolik.
Dallimet kryesore të ortodoksizmit nga katolicizmi janë këto: 
    
   Udhëheqësi shpirtëror i ortodoksizmit është patriku. Por patriku
nuk është udhëheqësi i vetëm si papa.   
   Ortodoksët besojnë se Shpirti i Shenjtë e ka prejardhjen vetëm nga
Ati.   
   Ortodoksët nuk e pranojnë se papa është i pagabueshëm.   
   Ortodoksët pranojnë vetëm vendimet e shtatë koncileve të para.   
   Ortodoksët u japin vlerë dhe rëndësi ikonave, potreteve dhe
statujave të Jesuit, shën Marisë dhe shenjtorëve.   
   Priftërinjtë ortodoksë mund të martohen.   
   Kryqi ortodoks është me krahë horizontalë e vertikalë të
barabartë. 
   
   
  E drejta kanonike
  E drejta kanonike, si pjesë e së drejtës së përgjithshme në
feudalizëm, zë vend të rendësishëm në të gjitha shtetet e krishtera.
Rëndësinë më të madhe e kishte në periudhën prej shek. XI deri në
shek. XV.
  E drejta kanonike (ius canonici, ius eclesiasticum) është e drejtë
krishtare. Kjo është një tërësi e normave juridike të nxjerra nga
kasha e krishterë (katolike dhe ortodokse) për rregullimin e
marrëdhënieve përbrenda kishës (siç janë organizimi i kishës , rendi
hierarkik, marrëdhëniet ndërmjet klerikëve, marrëdhëniet ndërmjet
klerikëve dhe personave të tjerë që i takonin kishës, inkriminimi i
veprave penale kundër kishës dhe religjionit si dhe parashikimi dhe
mënyra e zbatimit të dënimeve kishtare e të ngjashme) si dhe për
rregullimin e disa lëmenjve juridikë që pjesërisht ose tërësisht
binin në juridiksion të kishës si, bie fjala, çështjet martesore,
familjare, trashëgimtare si dhe çështjet civile-juridike lidhur me
personat e kishës dhe personave që jetonin në to.
  Në mesjetë pushteti shtetërorë mbështetej në ideologjinë e
krishterë, sipas të cilës shteti është një kreatyrë e perëndisë.
Sundimtari s’është gjë tjetër veçse mëkëmbës i perëndisë i cili
duhet t’i zbatojë porosityë e tij e të ngjashme. Nga kjo shumë shtete
të Evropës Perëndimore dge Qendrore e pranonin sovranitetin e papës
(konsideroheshin shtete vasale), ndërsa papët, përveç pushtetit
shpirtërorë, pretendonin edhe pushtetin laik shtetërorë. Papa bënte
përpjekje dhe pjesërisht ia arrinte që t’i rrezikonte perandorët
gjermanë që pretendonin ta kishin pushtetin më të lartë, ndërsa më
vonë hyri në armiqësi edhe me mbretërit e Francës dhe të Anglisë që
synonin të krijonin sovranitetin e tyre nacional.
  Pikëpamjet dhe tendencat e dominimit të kishës mbi shtetin apo të
shtetit mbi kishën kanë shërbyer si shkak i grindjeve dhe përçarjeve
të kishave. Më në fund, më 1054, u shkaktua edhe ndarja definitive e
kishës: në atë Lindore (greko – ortodokse) dhe në atë Perëndimore
(romako – katolike).
  Në Lindje u ruajt tradita e cezaropapizmit, që do të thotë se
perandori ndërhynte në çështjet kishtare si bie fjala kryesonte
sinodhin (kuvendin e kishës) dhe i vërtetonte vendimet e tij, me
konstitucione rregullonte materien që rregullohet me të drejtën
kanonike, madje edhe ndërhynte në çështjet e komentimit të dogmës
fetare. 
  Ndërsa në Perëndim kasha kishte përballë një shtet gjysmë barbar
dhe të imtësuar, pa traditë dhe pa inteligjenci autoktone. Kisha kishte
përparësi ndaj këtij shteti dhe pushteti, i shërbente si model i
organizimit me përkufizime të qarta juridike, me klerikë të arsimuar,
për të cilët shteti kishte shumë nevojë, ishte me plot traditë dhe
përvojë për organizimin e administrates. Duke i pasur parasysh të
gjitha këto rrethana historike, mind të konkludohet se në Perëndim
kisha I imponohej shtetit dhe se ky ngeli në njëfarë vartësie nga
kisha. 
  Nga kjo që u tha më sipër mund të përfundohet se kisha e krishterë
dhe shteti, qoftë në Perëndim apo në Lindje, në periudhën e
feudalizmit kanë qenë të pandashme, të lidhura ngushtë njëra me
tjetrën, plotësoheshin dhe ndihmoheshin reciprokisht.
  Krahas të drejtës kanonike ekzistojnë edhe të drejtat partikulare
kishtare, p.sh., siç janë: e drejta kishtare provinciale, argjipeshkvore,
ipeshkvore e të ngjashme, varësisht nga instanca.[15]
   
   
  Burimet e së drejtës kanonike
   
  Ndarja më e rëndësishme e burimeve të së drejtës kanonike që
bëhet sot në doktrinën kishtare është ajo që bëhet sipas karakterit
të brendshëm dhe autoriteti që I nxjerr këto burime, e kjo pikërisht
është ndarja në 
  1 . Burime themelore të përgjithshme, që kanë vlerë për të gjitha
kishat e krishtera, të cilat ndryshe quhen edhe burime kanonike dhe në
  2 .  Burime të veçanta, vlejnë vetëm për njërën nga kishat e
krishtera.[16]
   
   
   
   
   
   
  Burimet themelore ose të përgjithshme të së drejtës kanonike
  Burimet themelore ose të përgjithshme të së drejtës kanonike janë:
1. Shkrimi i Shenjtë, 2. Tradita apostolike dhe kishtare, 3. Legjislacioni
kishtar  dhe 4. E drejta zakonore.
  1. Shkrimi i Shenjtë ose Bibla është burimi themelor i fesë së
krishterë, por njëherësh edhe i drejtës kanonike. Sipas besimit të
krishterë, Bibla është Shpallja e Perëndisë, që përbëhet nga
Besëlidhja e Vjetër dhe Besëlidhja e Re. beslidhja e Vjetër, tekstet e
së cilës datojnë që nga shekulli VIII p.e. së re e deri në paraqitjen
e Krishtit, është pjesërisht burim i së drejtës kanonike, e në
veçanti parimet më të larta morale të saj, por vetëm ato të cilat
kisha shprehimisht i ka akseptuar. Besëlidhja e Re, tekstet e së cilës
datojnë që nga Krishti, është e një rëndësie të veçantë dhe në
tërësi paraqet burimin themelor të së drejtës kanonike. Kisha lindore
ortodokse përdor përkthimin e autorizuar të Besëlidhjers së Vjetër
të quajtur septuanginta[17] dhe tekstin original në greqishte të B
 esëlidhjes së Re. Ndërkaq kisha perëndimore romako – katolike përdor
përkthimin e autorizuar në latinishte të Biblës të quajtur
Vulgata.[18]
  2. Tradita apostolike dhe kishtare. Me termin traditë (traditio) nuk
duhet kuptuar vetëm formën e jashtme të transmetimit të normave gjatë
shekujve, por mënyrën trashëguese të ruajtjes në kishë të parimeve
themelore të mësimit dhe rregullimit të jetës së krishterë nga ana e
brendshme dhe e jashtme e saj. Kështu, p.sh., apostulli Pjetri u jep
udhëzime anëtarëve të kishës që ta ruajnë dhe ta mbajnë mend 
gjithë atë që ua kishte përcjellë edhe gojarisht edhe me shkrim.[19]
Apostujt me fjalët e tyre të gjallë ose me shembujt e tyre personale
gjatë punës dhe veprimeve të tyre themeluese krijuan rregulla ose norma
që njihen si Tradita Klerikale. 
  3. Legjislacioni si burim i së drejtës. Ndër burimet e rendësishme
të përgjithshme të së drejtës kanonike është edhe legjislacioni, i
cimi, pa dyshim, është edhe burimi më i pasur i saj. Organi nëpërmjet
të të cilit kisha e shpreh vullnetin e vet legjislativ është Kuvendi i
Përgjithshëm. Që nga shekulli IV e deri në shekullin IX janë mbajtur
disa kuvende të mëdha kishtare, në të cilat janë shqyrtuar shumë
çështje të ndryshme që kryesisht kanë të bëjnë me administratën
kishtare dhe me disiplinën. Normat të cilat janë nxjerrë në këto
kuvende fituan karakter të përgjithshëm, fituan fuqinë e detyrueshme
të ligjit pozitiv për të gjithë anëtarët e kishës. Pushteti
shtetërorë, prej se u bë i krishterë, i pranoi dhe nga ana e vet i
vërtetoi normat e nxjerra nga kisha, duke ua dhënë atyre autorit
 etin e ligjeve shtetërorë. Gjatë gjashtë shekujve gradualisht u krijua
kodeksi themelor kishtar dhe në Kuvendin e Madh të Trulit (692), pastaj
në Kuvendin VII të Përgjithshëm Kishtar
 (787), u proklamua përbërja e plotë e tij dhe u përcaktua vlera
kanonike e monumenteve të ndryshme të legjislacionit kishtar, të cilat
ishin krijuar gjatë kësaj periudhe, që me të drejtë quhet periudha
kuvendore.
  Paralelisht me legjislacionin kishtar, si burim i së drejtës kanonike
shërben edhe legjislacioni shtetërorë ose laik (qytetarë). 
Legjislacioni shtetërorë kishës i shërben si burim i jashtëm i së
drejtës së saj.
   
  4. E drejta zakonore si burim i së drejtës kishtare. Zakoni patjetër
duhet t’i plotësojë kushtet që të jetë i pranuar si burim i së
drejtës kishtare: duhet patjetër të jetë në pajtueshmëri me frymën
dhe thelbin e të tërë kishës dhe institucionit që ka të bëjp me të
dhe duhet patjetër të pranohet se ai ekziston një kohë të gjatë. 
   
   
  Burimet e veçanta të së drejtës kanonike të kishës romako –
katolike
   
  Kisha katolike, përveç burimeve të përgjithshme të së drejtës
kanonike, zbaton edhe vendimet dhe urdhëresat (dekretaliet) e papëve të
Romës si dhe vendimet e kuvendeve të përgjithshme kishtare të kishës
katolike (e për krahina – vendimet e kuvendeve krahinore kishtare).
Ndërsa si burim plotësues i të drejtës kanonike pjesërisht shërben
edhe e drejta romake, sepse e drejta kanonike që nga fillimi edhe është
formuar nën ndikimin e të drejtës romake. Në këtë periudhë bëhej
receptimi i të drejtës romake, gjë që ka qenë edhe një arsye më
tepër për zbatimin e të drejtës romake si burim plotësues. 
  Burimet kanë qenë të shumta dhe të nduardurshme përnga forma (lloji
i tyre), koha e nxjerrjes dhe e materies që rregullohej me to. Kanë qenë
të shkapërderdhura dhe të pa sistematizuara, gjë që për organet
kishtare paraqiste vështirësi serioze për zbatimin e tyre. Për këtë
arsye edhe paraqitet nevoja e kodifikimit të së drejtës kishtare. (Këtu
ko të bëhet fjalë vetëm për disa burime më të rëndësishme dhe më
të njohura).
  Dekreti i Gracianit (Decretum Graciani) është një përmbledhje private
e përpiluar në vitin 1150 në Bolonjë, nga një murg i quajtur Graciani.
Me të drejtë mund të thuhet se me këtë vepër fillon përpunimi dhe
studimi shkencor i të drejtës kishtare. Graciani bën përpjekje për
krijimin e sistemit të së drejtës kishtare, duke e parashtruar atë në
16 kapituj nga të gjitha burimet duke përmbajtur më së shumti kanone.
Ai këtë përmbledhje e quajti Concordia discordantium canonum (Harmonia e
kanoneve të disharmonuara). Ndonëse kjo ka qenë përmbledhje private,
megjithatë, u pranua nga kisha dhe u zbatua si të ishte kodifikim
zyrtarë.
  Gregoriana ose Sexta është një kodifikim ose përmbledhje zyrtare, të
cilën në vitin 1234 e përpiloi papa Gërguri (ngas edhe e mori emrin)
në bazë të pesë përmbledhjeve të mëparshme, ndërmjet të cilave
kishte edhe përmbajtje kundërthënëse. Kjo përmbledhje dhe Dekreti i 
Gracianit duhej të ishin burime të vetme  dhe zyrtare të së drejtës
kanonike. Kjo përmbledhje u quajt edhe Sexta në kuptimin e librit të VI.

  Liber Sexta është përmbledhje zyrtare të cilën papa Bonafacie VIII e
pëepiloi në vitin 1298, që duhet të ishte vazhdim i Gregorianës. Kjo u
krijua për arsye se kah fundi i shekullit XIII papët aq shumë nxirrnin
dekretalie dhe norma të tjera saqë ishte e pamundur që të gjitha këto
të vëhen në përmbledhjet ekzistuese, andaj edhe u përpilua Liber
Sextus. Mund të përmendim edhe Clementina ose Liber Septimus (Libri i
Shtatë) e cila i shkruajt nga papa Klementi V, më 1317, që konsiiderohet
gjithashtu një ndër përmbledhjet më të rendësishme të krishterëve
katolikë.
  Nga ambiciet e kishës që të dominojë në çështjet politike dhe
juridike paraqitet kriza e ideologjisë, e cila u thellua edhe më tepër
me paraqitjen e doctrines antipapiste përbrenda vetë kishës. Si rezultat
i kësaj krize dy-tre shekullore, u krijua protestanizmi. Për këto arsye
kisha, pas Klementinës, për 250 vjet nuk nxjerr më asnjë përmbledhje
zyrtare, bile në këtë periudhë nuk kishte as ndonjë përmbledhje
serioze private.
  Corpus iuris canonici quhet vepra kodifikatore e të drejtës kanonike
që u kodifikua në shekullin XVI. Që nga shekulli XVI termi corpus iuris
canonici, në kuptimin teknik-juridik nënkuptonte të gjitha përmbledhjet
e pranuara të së drejtës kanonike. Kjo vepër kodifikatore përmban edhe
katër përmbledhjet e lartpërmendura. Me fjalë të tjera, Corpus iuris
canonici përmban të drejtën e përgjithshme kanonike që nga shekulli
XII e deri në shekullin XVI. Botimi komplet, prej gjashtë pjesëve (aq sa
përmbante), së pari u botua në Paris në vitin 1500, andaj ky vit edhe
konsiderohet si viti i krijimit të Corpus iuris canonici-t, ndonëse ky
term ende nuk ishte zyrtarisht i pranuar nga kisha.
  Codex iuris canonici është përmbledhja ose kodi (kodeksi) zyrtarë i
të drejtës kanonike në kishën katolike. U përpilua dhe u botua në
vitin 1917, kurse me dekret të papës hyri në fuqi në pranverën e vitit
1918. Kodeksi, për ndryshim nga të gjitha përmbledhjet e mëparshme të
së drejtës kanonike, është i liruar nga normat me karakter religjioz
ose moral, por përmban vetëm norma me karakter juridik. Me fjelë të
tjera, përmban norma me të cilat rregullohen të ashtuquajturat raporte
të jashtme të besimtarëve dhe të kishës. Në këtë kodeks është
përfshirë e tërë e drejta kanonike e mëparshme, duke e përshtatur
kohës së botimit. Ky kodeks edhe sot është në përdorim zyrtarë.[20]
   
   
   
   
   
   
                                    Literatura e shfrytëzuar :
   
   
   
  1. Kur’an : (Ali Imran: 19), (3:67), (2:22), (Nisa: 116), (sure Ihlas),
(Muminun: 1-2), (Haxhxh: 77), (Hud: 114), (En-Nisa: 104). 
   
  2.  Hilmi Ismaili & Fatmir Sejdiu - Historia e shtetit dhe e së drejtës
I,
  Prishtinë,2002.
    
  3.  Revista “Vepra”  Shkup, nr. 87, fq. 25.
   
  4.  www.kurani dhe shkenca bashkëkohore.com/fq. 37  
   
                                       5."http://sq.wikipedia.org/wiki/Obligimet%2C_lejimet_dhe_ndalimet_sipas_
  
       sheriatit"
   
      
  6.  www.google.com/feja islame/gazeta start
      
   
  7.  Rahmetull-llah El-Hindi - Triumfi i së vërtetës
(Hebreizmi-Krishterizmi-Islami), Shkup, 1998, fq. 116 – 117. 
   
  8. Zwegert & Kotz - Njohuri për të drejtën e krahasuar (Parimet
themelore), bot. Republika e Shqipërisë, fq. 421 – 422.
   
  
  
---------------------------------
      [1] “Feja e pranueshme te All-llahu është Islami” (Ali Imran: 19)

    [2] Fjala "Musliman" i referohet atij qe i nenshtrohet urdhrave te
Zotit. Kjo behet duke deklaruar "La ilahe il-lallah, Muhamed resulullah. 
(Nuk ka zot tjeter perveç Allahut, dhe Muhamedi eshte i Derguari i Tij)".
Pra çdo njeri qe me deshire i nenshtrohet vullnetit te Zotit eshte
Musliman. Kjo eshte arsyeja qe gjithe profetet qe kane ardhur para
Muhamedit (as) konsiderohen Muslimane. Keshtu per Ibrahimin, profetin e
derguar para Musait dhe Jezusit/Isait, ne Kur'an thuhet: "Ibrahimi nuk ka
qenë as jehudi, as i krishterë, por ai ishte Musliman..." (Kur'an, 3:67)
sepse ai iu nenshtrua urdhrit te Zotit.

    [3] “Është e sigurt se kanë shpëtuar besimtarët: ata të cilët
janë të përulur dhe janë të kujdesshëm gjatë faljes së namazit.”
(Muminun: 1-2);  pastaj “Dhe fale namazin në dy skajet e ditës, e edhe
në orët e afërta (me ditën) të natës. S’ka dyshim se veprat e mira i
shlyejnë ato të këqijat. Kjo është një këshillë për ata që
pranojnë këshillat.” (Hud: 114), pastaj “O ju që besuat, falni namazin
me ruku e sexhde dhe vetëm Zotin tuaj adhuroni. Bëni punë të mira (të
dobishme), se do të gjeni shpëtim”. (Haxhxh: 77).

    [4] (Medh-heb-i, sh. Et, është një termë i formuar nga folja e
gjuhës arabe dhehebe – shkoi, eci; e për të ecur duhet sipërfaqja ku
duhet të shkelësh, duhet një object konkret, dhe termi medh-heb do të
thotë rruga së cilës ecet, dikush shkon asajë sipërfaqje të trasuar
si një shteg kah mund të kalohet. Trualli i medh-hebit, siç po shihet,
është Kur’ani dhe tradita e Muhammedit a.s.
  Kjo fjalë në disiplinën e së drejtës islamë, në sheriat, ka marrë
vlera të reja konkrete dhe do të thotë : sjellje; mendim, konceptim;
drejtim; shkollë. Sipas mendimit tim, për qasjen konkrete termi medh-heb,
më së drejti dhe më korrekt ëhtë të përdoret shkollë juridike
islame. Këta katër shkola juridike islame( medh-hebe: Hanefij, Malikij,
Shafi’ij dhe Hanbelij) të cilat janë të pranuara si interpretues
autentik dhe korrekte të normave islame janë formuar dhe janë licencuar
në një periudhë jo fort larg kohës pas vdekjes së pejgamberit a.s. dhe
sahabeve të tij. Autoritet e tyre kanë jetuar pothuaj se në të
njëjtën kohë dhe shumë çeshtje i kanë trajtuar duke konsultuar dhe
marrë në konsideratë mendimet e njëri tjetrit, sepse kanë jetuar në
hapsirën ku është shpallur Kur’ani dhe ku e kisht
 e kaluar jetën Muhammedi a.s.Mund të thuhet se ata mendimtarë mbi
mendimet e të cilëve janë ngritur këta katër shkolla juridike –
islame (për numrin e tyre pse janë katër, këtu nuk e
 shohim të arsyeshme të lëshohemi më thellë) e kanë ndier shumë më
afër frymën e veprimeve dhe interpretimeve të sahabëve, e për mes tyre
edhe atmosferën e periudhës së Muhammedit a.s. Këta i kanë trajtuar me
devotshmëri dhe korrektësi vënien në praktikë, në rrethana e kohë
të caktuara, veprimet e ndryshme islame si namazin, agjërimin,
pastërtinë, kurorën, trashëgimin, raportet tjera ndërnjërëzore etj.
Duke i mbështetur të gjtha në burime të dorës së parë.
   

    [5] Ebu Hanifi, me insistimet e tij për teorizimin juridik, u bë
juristi i parë dhe më me influence në botën islame. Ky mësimet e veta
i përhapte me anë të ligjeratave gojore, por kishte shkruar edhe librin
mbi mendimin juridik (“Kitabu-re’j”).

    [6] Zwegert & Kotz Njohuri për të drejtën e krahasuar (Parimet
themelore), Rep. e Shqipërisë, 1994, fq. 421

    [7] Zwegert & Kotz Njohuri për të drejtën e krahasuar (Parimet
themelore), Rep. e Shqipërisë, 1994, fq.422

    [8] Po aty, fq. 422.

    [9] Njohuritë teologjiko-juridike të Imamit Malik ibni Enes kanë
qenë të njohura në tërë botën islame dhe ka qenë i respektuar si
njohës i mirë i hadithit. Vepra e tij për Hadithin, e quajtur Muvetta,
ka qenë shumë e çmuar.

    [10] Zwegert & Kotz Njohuri për të drejtën e krahasuar (Parimet
themelore), Rep. e Shqipërisë, 1994, fq.422

    [11] Sistemi juridik i Sheriatit është një sistem i vaçantë, një
sistemi siu generic. Për njohjen e tij të tërësishme duhet shkollim i
vacantë fetar – juridik, andaj këtu do të bëhet fjalë në mënyrë
të përgjithësuar, në vija të shkurtëra, vetëm për burimet, shkollat
dhe për disa nocione dhe parime themelore.  Hilmi Ismaili & Fatmir Sejdiu,
Historia e shtetit dhe e së drejtës I,  Prishtinë, 2002  fq.212.

    [12] Juristët me pedanteri kanë konstatuar se prej të gjitha
ajeteve, vetëm 550 prej tyre kanë përmbajtje juridike, me të cilat
rregulohen marrëdhëniet martesore, familjare, trashëgimore, pronësore
– juridike dhe marrëdhënie të tjera civile – juridike; çështjet
penale dhe procedurale, çështjet nga e drejta e luftës ose të drejtës
ndërkombëtare publike, çështjet e rregullimit shtetëror apo edhe të
formës së qeverisjes e të ngjashme. Mirëpo, këtu duhet theksuar se
pjesa më e madhe e ajeteve kuranore, edhe kur kanë përmbajtje juridike,
nuk janë të formuluara në formën e urdhëresave- - leges, si ligje
shtetërore, por në formën e rregullave udhëzuese ose këshilluese, më
tepër me karakter moral sesa juridik.       Po aty, fq. 213

    [13] Ne e dimë të gjithë se të krishterët e fshehën të
vërtetën për Isain a.s. (Jezusin), duke shpifur për atë gjithçka,
derisa arritën ta quajnë edhe biri i Zotit, si dhe shumë shpifje të
tjera pas përfundimit të misionit profetik të Isait a.s. pasi ne kemi
shumë dëshmi dhe argumente të qarta për misionin e Isait a.s. edhe
atë, përpos tregimeve në Kur’an, ne mund të cekim edhe disa shkrime
Biblike si p.sh. bibla thotë: “Dhe ja, iu afrua dikush dhe it ha: Mësues
i mire, çfarë të mire duhet të bëj që të kemë jetë të
përjetshme?”. Dhe ai tha: “Pse më quan të mire? Askush nuk është i
mire, përveç një të vetmi:Perëndia. Tani në qoftë se ti do të hysh
në jetë, zbato urdhërimet”. (Mateu 19:16-17); kurse sa i përket
dëshmisë se Isai (Jezusi) është falur dhe ka ra në sexhde gjithashtu
mund të 
 cekim “Por ai tërhiqej në vende të vetmuara dhe lutej”, “Jezusi po
lutej në vetmi”. “… dhe ra në gjunj dhe lutej”, “… shkoi në mal
për t’u lutur dhe kaloi natën duke iu luturf Perëndisë”
 (Lluka 5:16/  9:18/  22:41/  6:12); “Dhe, si shkoi pak përpara, ra me
fytyrë për tokë dhe lutej”. (Mateu 26:39); “Dhe, si shkoi pak
përpara, ra përbys përtokë dhe lutej”.  Marku 14:35)
  Rev. “Vepra” nr.87, Shkup, fq. 25

    [14] Sot e dinë të gjithë se Bibla e vërtetë nuk ekziston, dhe se
kjo që është aktuale në ditët tona është e shkruar nga dora e
njeriut. Shumë të krishterë sot deklarojnë se informacionet mbi
tregimet e popujve mëparshëm që ceken në Kur’an, janë huazuar nga
Bibla.(Autori).  Ekzistojnë ndryshime të rëndësishme ndërmjet
tregimeve Kur'anore dhe Biblike. Disa nga ato i ikin çdo shqyrtimi kritik,
meqë nuk ekzistojnë të dhëna objektive. Por kur kemi mundësi t'i
verifikojmë dëshmitë e Shkrimeve me ndihmën e të dhënave të sigurta,
atëherë - sa i përket Përmbytjes në kohë dhe hapësirë - provohet
qartë mospërputhja e tregimit Biblik me kontributet e njohurive
bashkëkohore përkundër kësaj, tregimi Kur'anor është i liruar nga
çdo element që e shkakton kritikën objektive. A thua njerëzit ndërmjet
e
 pokës së tregimit Biblik dhe epokës së tregimit Kur'anor kanë marrë
informacione të cilat do të mund të hidhnin sado pak dritë në një
ngjarje të tillë? Pa dyshim jo, sepse, prej
 Besëlidhjes së Vjetër deri të Kur'ani, i vetmi dokumentacion që
njerëzit e kanë pasur mbi këtë ngjarje të lashtë ka qenë vetë
Bibla. Nëse faktorët njerëzore nuk mund t'i shpjegojnë ndryshimet që
janë bërë në tregime në pikëpamje të përshtatjes me njohuritë
bashkëkohore, duhet pranuar një shpjegim tjetër: Shpallja  e cila ka
ardhur pas asaj që e përmban Bibla.                    www. Kurani dhe
shkenca bashkëkohore.com /fq. 37 
   

    [15] Hilmi Ismaili & Fatmir Sejdiu Historia e shtetit dhe e së
drejtës I, Prishtinë, 2002, fq. 184 – 185.

    [16] Burimet e së drejtës kanonike mund të klasifikohen në disa
mënyra dhe sipas disa kritereve: në burimet materiale dhe në burimet
formale. Me burime materiale (fonts iuris essendi) kuptojmë faktorin ose
forcën e cila objektivisht e krijon normën juridike. Faktorët që e
krijojnë normën juridike, zakonisht, janë të brendshëm, andaj këto
quhen edhe burime të brendshme. Burimet materiale janë tëv shumtadhe të
ndryshme dhe kryesisht klasifikohen në burime të shkruara dhe në burime
të pashkruara. Me burime formale (fonts iuris cognoscenti) kuptojmë
monumentet dhe përmbledhjet legjislative nga të cilat fitohen njohuritë
për normat juridike. Këto ndryshe mund të quhen edhe burimet për
njohuritë e së drejtës kanonike ose edhe burimet e jashtme. Dallojmë
edhe burime historike dhe burimet prak
 tike ose positive. Historike janë ato të cilat dikur kanë pasur vlerë
të burimeve positive, kurse tashti kanë vetëm vlerë shkencore, ndërsa
burimet praktike janë ato të cilat në vete
 përmbajnë të drejtën positive të kishës përkatëse. Po aty, fq. 186

    [17] Septuanginta vjen nga fjala latine që do të thotë
shtatëdhjetë. Sipas traditës, sundimtari helenist Plotomeu II (shekulli
III p.e. së re) duke dëshiruar të njihet me tekstin e Besëlidhjes së
Vjetër, i urdhëroi shtatëdhjetë dijetarët që ata ta përkthejnë në
greqishte. Të shtatëdhjetë dijetarët punuan ndaras. Por kur e kryen
punën ata i krahasuan tekster e tyre të përkthyera të cilat u
përputhën fjalë për fjalë. 

    [18] Përkthimin e Biblës në latinishte e bëri shenjtori Jeronim
(340 – 420). Besëlidhjen e Vjetër e përktheu nga hebraishtja, ndërsa
Besëlidhjen e Re – nga greqishtja. Ky përkthim u quajt “Vulgata”
(Vilgatus) sepse u shkrua me një gjuhë të përditshme popullore e jo me
gjuhë letrare. Jeronimi ka qenë me origjinë ilire, i lindur në Stridon
në kufirin e provinces së Panonisë me Dalmacinë. Ky ishte njeriu më i
ditur i kohës në Perandorinë Romake. Po aty, fq. 186.

    [19]Krishterët, me gjithë gjendjen e tyre të begatshme dhe
përhapjen e diturive në vendet e tyre, në tërë Evropën nuk gjenden
dhjetë persona që e dinë Ungjillin apo Dhjatën e Vjetër përmendësh.
Nuk ka dyshim se shumica e popullit e dinë injorancën e asaj klerie, por
megjithatë ata i nënshtrihen udhëzimeve të tyre, në vend se t’i
lexojnë librat e dobishëm të cilët do t’i udhëzonin. Rahmetull-llah
El-Hindi Triumfi i së vërtetës(Hebreizmi-Krishterizmi-Islami), Shkup,
1998, fq. 116 – 117. 

    [20] Po aty, fq. 192 – 193.



       
---------------------------------
Moody friends. Drama queens. Your life? Nope! - their life, your story.
 Play Sims Stories at Yahoo! Games.
 
CD: 11ms